- Koklear implant (biyonik kulak) nedir?
Koklear implant ileri derecede işitme kaybı olanlarda kısmi duymayı sağlayan elektronik bir araçtır. Cerrahi olarak kulak arkası kemiğine yerleştirilen bir iç ve işitme cihazına benzer bir dış parça olmak üzere iki parçadan oluşur. Ancak koklear implant sesleri daha yüksek ve temiz hale getiren bir işitme cihazı değildir. Türkiye’de muhtelif zamanlarda biyonik kulak olarak basının gündemine gelmekle beraber kullanım alanı sanıldığı gibi çok geniş değildir.
Normalde işitmenin sağlanabilmesi için dış kulak yoluna giren sesin, kulak zarında titreşim yaratarak orta kulağa iletilmesi, sonrasında kulak kemikçiklerinin de titreşimi ile iç kulaktaki salyangoza (koklea) iletilen ses dalgalarının işitme hücrelerini uyararak işitme siniri yoluyla beyine sinyal göndermesi gerekir. Koklear implant bu doğal yolu by-pass edip direkt olarak işitme sinirini uyararak işitmeyi sağlamaktadır.
Koklear implant normal bir işitme sağlayamaz ya da bozulan işitmeyi eski haline getiremez. Sadece işitme sorunu olan kişinin kendi konuşmasını anlayabilme ve çevreden gelen sesleri belli bir ölçüde algılayabilmesini sağlar. 1980′li yılların ortalarında FDA (Food and Drug Administration-Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) onayı alan bu cihazı şu anda kullanan kişi sayısı 60.000′den fazladır.
- Kimler koklear implant adayıdır?
İşitme kaybı ileri derecede olup işitme cihazından fayda görmeyen kişiler,
İşitme engelli olarak doğan çocuklar (en geç 6 yaşına kadar ameliyat olmaları gerekir, ideali 2-3 yaştır)
Enfeksiyon (menenjit, kızamık vb.), otoimmün hastalık veya herhangi bir nedenden dolayı sonradan işitme kaybı oluşan erişkinler,
Yaşlanma ya da gürültüye bağlı zamanla ilerleyici işitme kaybı gelişen erişkinler koklear implant adayı olabilir. Ancak kişinin buna uygun olup olmadığı yapılacak tetkiklerden sonra “Koklear İmplant Ekibi” adı verilen, bu konuda uzmanlaşmış bir ekip tarafından değerlendirilerek saptanır. Bu ekipte implant konusunda deneyin kazanmış KBB uzmanı, odyolog/odyometrist, psikolog, ses terapisti bulunmaktadır.
- Kimler koklear implant için uygun aday olmayabilir ?
Koklear İmplant sistemleri dünyanın her yerinde on binlerce insan tarafından başarıyla kullanılmasına rağmen bazı özel durumlar koklear implantı belli kişiler için uygun kılmayabilir. Bu özel durumların bazıları şunlardır:
İşitme “çok iyidir”
İyi ayarlanmış bir işitme cihazı bir kişiye yeterli konuşma ve anlama kapasitesi sağlıyorsa (dudak okuma yardımı ile bile olsa) bu seçenek koklear implanttan daha iyidir.
Çok uzun süre ileri derecede işitme kaybı mevcuttur.
Eğer işitme siniri çok uzun zamandır veya hiç uyarılmadıysa, ses bilgilerinin beyine yeterli biçimde iletilmesi mümkün olmayabilir. (çalıştırılmayan kasların hamlayıp zayıf kalması gibi!)
İşitme kaybının ana nedeni koklea olmayabilir.
İşitme kaybının nedeni iç kulak ile değilse koklear implant yarar sağlayamaz. Örneğin işitme sinirinin iç kulakta yer alan kısmı sağlam, ancak beyindeki uzantısı ya da işitme merkezlerinde sorun varsa koklear implant sinyal gönderse bile beyin bunu algılamayacaktır. Bu durum için özel beyin sapı implantları geliştirilmiştir.
Başarılı bir cerrahiyi engelleyen bir durum varsa
Eğer koklea içine elektrot yerleştirilmeyecek kadar kireçlenmiş, yapısı bozulmuş durumda veya işitme siniri mevcut değilse standart koklear implantın yarar sağlaması olanaksızdır.
Tıbbi olarak uygunsuzluk
Hasta anestezi ve ameliyata dayanabilecek kadar sağlıklı olmalıdır. Ayrıca hasta ameliyat sonrası konuşma terapisi alabilecek, programlara uyacak ve cihazın dış parçalarını takacak yetenek ve koşullarda olmalıdır.
Uygun olmayan beklentiler
Hastalar ve ailelerinin koklear implantın sağlayacağı yararlar konusunda gerçekçi beklentiler içinde olmaları çok önemlidir. “Ameliyatla cihaz takılır takılmaz duyacak, konuşacak” beklentisi içindeki bir aileye bu durum ayrıntılı olarak anlatılmalı, zahmetli ve uzun bir süreçten sonra işitmenin yavaş yavaş başlayacağı, bu işitmenin de mekanik bir işitme olacağı, işitmenin normal hasarsız haline dönemeyeceği, hele hele bazılarında konuşmanın sanki yeni doğmuş bir bebeğe öğretir gibi baştan öğretilmesi gerekebileceği vurgulanmalıdır.
Aile veya bakıcıların yetersiz desteği
Koklear implantın başarılı olabilmesi için ailenin veya hastaya bakanların desteği çok önemli bir faktördür. Özellikle çocuklarda bu tür destek yaşamsal önem taşır.
- Koklear implant nasıl bir cihazdır?
Koklear implant iki ana parçadan oluşur. Dış cihaz çevreden gelen sesleri alan bir mikrofon içerir ve kulak arkası işitme cihazı görüntüsündedir. Bu sesler konuşma işlemcisi adı verilen küçük bir bilgisayarda analiz edilir, işlenir. Sonrasında bu sinyal, kulağın hemen üstündeki kemiğin içine yerleştirilmiş olan iç parçaya, bunun hemen üstündeki saçlı deriye mıknatısla tutturulan özel bir sistemle iletilir. İç parçaya ince bir kabloyla bağlı olan iç kulaktaki koklear implant bu sinyali alır, günümüzde 24 elektroda kadar farklı frekansları algılayan elektrotlar içeren bu implant işitme sinirini uyarıp sesin duyulmasını sağlar.
- Koklear implant ne fayda sağlar?
İleri derecede işitme kaybı olan bir kişinin duyabilmesini sağlar. Bu şekilde duyma normal bir işitmeden farklı da olsa kişinin karşısındaki ile ya da telefonla konuşabilmesine imkan tanır.
İşitme engelli olarak doğan bir çocuğa ne kadar erken dönemde implant uygulanırsa, çevredeki seslere o kadar erken maruz kalarak algılama yeteneği o kadar fazla olacak ve konuşması da o kadar düzgün olacaktır.
Daha önceleri normal işitmesi olup herhangi bir nedenle işitmesini yitiren erişkinlerin toplumdan kendilerini soyutlamasına engel olmakta, konuşma yeteneğini yitirmeden ameliyat olması durumunda ise önceki yaşantısına dönebilme şansını sunmaktadır.
- Koklear implanta alternatif ne gibi tedaviler bulunmaktadır?
İşitme engelli olarak doğan bir çocukta aile, yukarıda bahsedilen uygun olmayan durumlar da göz önüne alınarak implant yerine işaret dilini öğretmeyi tercih edebilir. Özellikle Amerika’da “Deaf Culture” yani “İşitme Engelliler Topluluğu üyeleri, kendilerinin özel yaratılmış insanlar olduklarına inanmakta, bu nedenle işitme cihazı, koklear implant gibi çözümlere kendi özellerine müdahale olması nedeniyle kesinlikle karşı çıkmakta ve sadece işaret dili kullanmaktadırlar. Bu konuda daha önce yazmış olduğum
“Genlerle oynamak ve Deaf Culture” konulu yazımı okuyabilirsiniz. Bir diğer seçenek işitme cihazı kullanımı ile birlikte dudak okumanın öğretilmesidir. Bunun yetersiz kaldığı noktada koklear implanta geçilebilir.
- Koklear implant cerrahisi nasıl uygulanmaktadır?
Ameliyat ortalama olarak 3 saat sürer. Kulak arkasından yukarı doğru dönerek yapılan bir kesiyle girilerek önce parietal kemiğe yuva açılıp iç parçanın oturtulacağı alan hazırlanır. Buradan iç kulağa uzanacak olan kabloların yerleştirileceği kemiğe doğru bir yol hazırlanıp mastoid kemik traşlanarak iç kulağa ulaşılır ve implant salyangoz içine yerleştirilir. Ameliyat esnasında implant özel bir elektrik uyarımıyla uyarılarak implantın çalışıp çalışmadığı kontrol edilir. Sonrasında kesilen yerler dikilir ve pansuman yapılır. Genellikle kişi hastanede 1 gece takip edilir. Genellikle fazla ağrı olmaz, kişi 2-3 gün içinde normal hayatına geri dönebilir. İmplant, yara iyileşmesinin büyük oranda tamamlanacağı 4. Haftadan sonra çalıştırılır.
- Bu cerrahinin ne gibi riskleri bulunmaktadır?
Pek çok cerrahide olduğu gibi koklear implant cerrahisinin de düşük oranda da olsA bazı riskleri bulunmaktadır.
Koklear implant yerleştirilmesi ile o kulakta arta kalan işitme hücreleri harap edilmektedir ve bu durum geri dönüşsüzdür.
Kanama, enfeksiyon, cihazın çalışmasında sorun, yüz sinirinde zayıflık, çınlama, sersemlik hissi ve işitmenin kazanımında yetersizlik diğer risklerdir.
Geç dönem ortaya çıkan ancak nadir olan (60.000 hastanın 91′inde) bir komplikasyon menenjittir. Bu kişilerin menenjit gelişimini kolaylaştıran bazı doğumsal anomalileri olduğu saptanmıştır. Koklear implant iç kulakla orta kulak arasında yerleştiği için orta kulak enfeksiyonları iç kulağa kolayca ulaşmakta, buradan da beyine gitmektedir.
KAYNAK: http://www.bcm.edu/oto/jsolab/cochlear_implants/cochlear_implant.htm, http://www.tkbbv.org.tr/, http://www.koklearimplant.com/35.htm
