Ani işitme kaybı, Kulak Burun Boğaz Hastalıkları içinde en gizemli, en kafa karıştırıcı, en tartışmalı olanlarından biridir. Her yıl Amerika’da yılda 4000 kişi bu durumu yaşamaktadır. Her yaş grubunu tutabileceği gibi, en sık olarak 30-60 yaş arasında görülmektedir. 

AİK’yı tanımlarsak, 3 günden kısa sürede, birden, çoğunlukla tek taraflı ortaya çıkan, işitme testinde (odyometri) bağlantılı en az 3 frekansta ortalama 30 dB’den (desibel=ses şiddet birimi) fazla kayıp olmasıdır (30 dB fısıltı sesinin şiddetidir). %50 hastada beraberinde dengesizlik veya başdönmesi olabilir. Kulak Burun Boğaz’ın acillerinden biridir!!! 

Kişi işitmesinin azaldığını çoğunlukla sabah kalktığı anda, telefonu o kulağına tuttuğunda ya da eşlik eden tıkanıklık ya da çınlama sesinden rahatsız olma sonucu fark eder. 

AİK’ya yol açabilecek yüzlerce neden vardır. Çoğu kişide neden saptanamaz, sadece %10-15 kişide buna yol açan belli bir etken bulunabilir. 

AİK’ya en sık yol açan nedenler şunlardır: 

1. Enfeksiyonlar (grip, orta kulak iltihabı, menenjit vb.)
2. Kafa travması ve yüksek basınca maruz kalma
3. Ani gürültüye maruz kalmak (kulak önünde aniden çalan yüksek desibelli cep telefonu sesi, kulağa yakından düdük, korna vb. öttürmek, kulaklıkla müzik dinlerken sesin aniden yükselmesi, kişinin çok yakınında maytap, havai fişek, silah patlaması olması, vb.)
4. İmmünolojik hastalıklar (Lupus, Cogan sendromu vb.)
5. Ototoksik (kulağa zararlı) ilaç kullanımı (yüksek doz aspirin, bazı kanser ve romatizma ilaçları, gentamisin türü antibiyotikler vb.)
6. Dolaşım ve pıhtılaşma sorunları
7. Toksik nedenler (yılan ısırması vb.)
8. Nörolojik nedenler (multipl skleroz=MS, akustik nörinom vb.)
9. Meniere Hastalığı

Eğer bu nedenlerden hiçbiri saptanmamışsa, idiyopatik (nedeni bilinmeden ortaya çıkan) AİK tanısı konulur. 

Tanı: 

Öykü, işitme tetkikleri ve gerekirse bazı laboratuar testleri, beyin MR, vb. radyolojik tetkiklerle ayırıcı tanı yapılarak konulur. 

Tedavi: 

Kişinin olay ortaya çıktıktan sonra ne kadar kısa sürede Kulak Burun Boğaz Uzmanına başvurduğu, tedaviden alınacak yanıtı o kadar etkilemektedir!!! 

Nedeni çoğunlukla saptanamadığı için tedavisi ampiriktir ve farklı tedavi modaliteleri bulunmaktadır. İlk uygulanan tedavi kortizondur. Bu sayede işitme hücrelerindeki ödem giderilmekte ve can çekişmekte olan hücrelerin beslenip oksijenlenmesi hedeflenmektedir. Kortizon kullanımı sırasında tuz kısıtlaması da yine aynı nedenle önemlidir. Yine tedavide damar genişleticiler, kan sulandırıcılar, plazma genişleticiler, idrar söktürücüler, çeşitli vitaminler (özellikle B kompleks ve A) kullanılabilmektedir. Bu dönemde kişi gürültüden korunmalıdır. 

Son zamanlarda başlangıçta tedaviye ek olarak ya da medikal tedaviden fayda görmemiş/ geç başvurmuş kişilerde Hiperbarik Oksijen Tedavisi de oldukça etkili bir tedavi şeklidir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için lütfen tıklayınız…  

Kişinin yaşı, ek sağlık sorunları olup olmaması, sigara-alkol kullanımı olup olmaması, mesleki anlamda devamlı gürültüye maruz kalıp kalmaması gibi pek çok faktör, tedaviye verilen yanıtı değiştirebilmektedir. Bazı hastalarda işitme kaybı tamamen tedavi edilebilmekteyken, bazılarında tedaviye rağmen kalıcı olabilmektedir. 

Yukarıdaki tüm bilgilerin sonucunda şunu söylemek lazım: İşitmenizde kısmen de olsan bir azalma, 24 saati geçen devamlı çınlama gibi bir şikayetiniz varsa, çoğu hastamızın yaptığı gibi, “Kulak kiridir, dur bakalım 1-2 gün bekleyeyim” demeyip, EN ACİL ŞEKİLDE bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurunuz!!! 

KAYNAKLAR: 

1. Sudden Sensorineural Hearing Loss , James O. Fordice, MD, November 18, 1993, BCM Bobby R. Alford Department of Otolaryngology-Head and Neck Surgery
2. http://www.nidcd.nih.gov/health/hearing/sudden.asp, NIH Pub. No. 00-4757, Updated March 2003

*Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Östaki tüpü ağzının tıkanmasının en sık görülen nedenleri nezle-grip ve saman nezlesidir (alerjik rinit).  Kişide bu hastalıkların varlığında uçuş, dalış, yüksek rakımlara çıkma vb. dış ortam basıncını arttırıcı bir ortamda bulunma durumunda östaki tüpü iki taraf arasındaki basıncı dengelemede yetersiz kalır ve  özellikle de uçağın inme anında kulak zarının içeri doğru vakumlanması kişide çok şiddetli kulak ağrısına neden olur. Hatta kulak zarında yırtılma, orta kulağa kanama da görülebilir. Bu nedenle hasta iken yani burun tıkalı iken uçuş vb. yapılmamalıdır.

• Hasta iken uçağa binmem gerekirse ne gibi önlemler almalıyım?

Burnu açık tutmak için uçak kalkmadan 15 dk önce ve özellikle de uçak inişe geçmeden 15 dk önce burnunuzu temizleyip dekonjestan burun spreyi (Otrivine, İliadine vb.) sıkınız. Hatta uçuş süreniz 3 saatten uzun ise ve yüksek tansiyon, prostat büyüklüğü, kalp hastalığı, göz tansiyonu, epilepsi gibi bir hastalığınız yoksa  uçuştan 1 saat once almak ve dozunu tekrarlamak kaydıyla dekonjestan tabletlerden (Sudafed, Rinogest vb. ) de kullanabilirsiniz.

Uçuş boyunca sık aralarla sakız çiğnemek, kulakta basınç hissettiğiniz anda yutkunmak, esnemek veya su içmek, Valsalva manevrası yapmak (burun ucunu parmaklarla sıkıp  once yutkunup  sonra yanakları şişirip ağzınınzdan ve burnunuzdan hava kaçırmayacak şekilde sümkürmek) da faydalı yöntemlerdir.

Küçük çocuklar ve bebekler maalesef Valsalva vb. manevralar yapamayacakları veya kulaklarındaki basıncı ifade edemeyecekleri için mutlaka sık aralarla burunları temizlenmeli, 2 yaş altında ise tuzlu su, üstünde ise çocuk dekonjestan sprey ve şurupları kullanılmalıdır. Meme emen bebeklerde ise uçak kalkış ve inişlerinde, kendiniz kulağınızda basınç hissettiğinizde  mutlaka bebeğinizi emziriniz, emme hareketi östaki tüpü ağzındaki kasların çalışmasını ve böylece tüpün ağzının açık kalmasını sağlar. Biberon kullanan bebekler için de özellikle iniş sırasında aynı kural geçerlidir.

Uçak inişe geçtiğinde, yutkunma ile östaki ağzını açmayı uyurken gerçekleştiremeyeceğiniz için uyanık olmaya gayret ediniz.

Kulağı ani basınç değişikliklerinden korumak üzere kulak tıpası da kullanılabilir, özellikle küçük çocuklarda bunu tercih edebilirsiniz. Veya kulağın ön kısmında yer alan meme gibi çıkıntıyı dış kulak yoluna doğru bastırarak da aynı etkiyi sağlayabilirsiniz.

Tüm bu önlemlere rağmen uçuş sonrası kulak ağrınız veya işitme kaybınız varsa, mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurmanız gerekir.

KAYNAK:http://www.deafnessresearch.org.uk 

Ramsay Hunt Sendromu, kulak kepçesinin, dış kulak yolunun ve/veya ağız mukozasının akut periferik yüz felci ile giden Varicella Zoster (VZV) adı verilen virüsün yol açtığı bir zona türüdür. Virüs yüz sinirini tutmaktadır. Bu sinirin innerve etiği bölgeler olan kulak kepçesi, dış kulak yolu, dilin 2/3 ön kısmı, yumuşak damakta içi su dolu kesecikler şeklinde uçuklar ve bunların patlayıp iltihaplanması sonucu açığa çıkan yaralar ile gider.

VZV, çocuklarda sık görülen ve oldukça bulaşıcı olan su çiçeğinin etkenidir. Suçiçeği iyileştikten sonra, tüm uçuk virüslerinin hareket tarzı olan sinir bölgesine yerleşme, VZV için de geçerlidir. Kafa sinirleri ve bunların gangliyonlarında sessiz bir şekilde bekleyen virüs, kişinin direnci düştüğü anda, ilgili sinirin etkili olduğu alanlarda yukarıda bahsedilen zona döküntüleriyle karşımıza çıkar.

Kişide ilk önce şiddetli kulak ağrısı başlar, kulak memesinden yukarıya yayılan bir ağrıdır. Birkaç saat-gün içinde de döküntüler belirir. En geç 1 hafta içinde o taraf yüz kaslarında zayıflık, gözde kapanma kusuru, dudak kenarında sarkma, yanak-burun arası yüz çizgisinde silinme görülür, zamanla yüz felci oturur. Beraberinde o kulakta çınlama, işitme kaybı, başdönmesi, başağrısı, hafif ateş, boyunda beze olabilir.

Tanı klinik bulgularla konmaktadır, ikincil enfeksiyon durumunda hemogram, sedimentasyon vb. bazı kan tahlilleri, yara yeri kültürü gerekebilir. İşitme kaybı ve çınlama durumunda işitme testleri istenir. Yüz felcinin gidişatını takip etmek üzere elektronörografi ve elektromyografi istenebilir.

 Tedavisinde VZV virüsüne karşı Asiklovir ve yüz felcini azaltmak için kortikosteroidler seçilmektedir. Kapanmayan gözün doğal gözyaşı jelleri ile nemlendirilmesi ve gece uyurken kişinin o gözünü özel pedlerle kapatması önerilir. Şiddetli ağrıyı gidermek üzere Karbamazepin tercih edilebilir. Hasta tedavi başladıktan sonra 2. hafta, 6. hafta ve 3. ay kontrole çağrılmalıdır.

Genellikle prognozu iyidir, ancak yüz felci hastaların %50′sinden azında tamamen düzelir. Yüz felci düzelmeyen kişilerde 6 ay beklendikten sonra, gerekirse sinir transferleri vb. cerrahi işlemler planlanabilir. Bu dönemde gözün korunması çok önemlidir, hatta göz kapağının kapanmasını sağlayıcı göz kapağı altına altın plak yerleştirme yöntemi seçilebilir.

*Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

KAYNAK: Ramsay Hunt Syndrome-Augusto A Miravalle, MD, Fellow, Department of Neurology, Beth Israel Deaconess Medical Center, Harvard Medical School, Updated: Aug 20, 2009

Fotoğraf tarafıma ait olup izinsiz kullanılamaz.

Orta kulak iltihabı çocuklarda en sık doktora başvurma nedenlerinden biridir. Genellikle küçük çocuklarda sık görülmekle birlikte erişkinleri de etkileyebilmektedir. 6 yaş altı tüm çocuklar 1 ya da 2 kez orta kulak iltihabı geçirir. Sıklıkla kışın ve ilkbaharın ilk aylarında karşımıza çıkar.

Etkeni: Pek çok üst solunum yolu enfeksiyonu etkeni virüs ile Pnömokok, H. influenza, Moraxella cataralis gibi bakteriler. Grip ve RSV sonrası sıklıkla ikincil bakteriye bağlı kulak enfeksiyonu görülür.

Kuluçka dönemi: Viral etkenlerde genellikle 3-7 gündür. Bakteriler virüslerin üzerine ilave oldukları için tam bir kuluçka döneminden söz edilemez.

Süresi: Genellikle 10 gün sürer.

Bulaş: Orta kulak iltihabı tek başına bulaşıcı değildir, buna yol açan nezle-grip virüsü burun salgıları yoluyla hapşırmakla, enfekte ellerle temas etmekle bulaşır. Bunların bulaştığı kişide eğer bağışıklık yetersizse, geniz eti, deviasyon gibi burun tıkanıklığına yol açan anatomik bir sorunu var ise, nezle-grip iken uçak yolculuğu yapmış ise östaki tüpünün (orta kulakla burun  arasında genizde yer alan ince bir kanal) enfeksiyona bağlı olarak şişip kapanması nedeniyle orta kulak iyi havalanamaz ve bu kişi de dolaylı olarak orta kulak iltihabı yaşayabilir. 

Seyri: Şiddetli kulak ağrısı, ateş, bebekse huzursuzluk ve devamlı ağlama, kulakta tıkanıklık, işitmede azalma, bazen bulantı, kusma ile gider.

Komplikasyonlar: Kulak zarı şişmiş olduğu için ve arkasında hareket etmesini önleyen yoğun bir sıvı olduğu için bazen bu baskıya ve enflamasyona dayanamayıp bir yerinden delinip akmaya başlayabilir. Bu durumda çocuğun ağrısı geçer, ateşi düşer ancak bu sefer de orta kulak dışarısıyla temasa geçer ve müzmin orta kulak iltihabına dönüşebilir. Bu nedenle herhangi bir kulak akıntısı olduğunda bir uzmana başvurulması gerekir. Ayrıca tedavi edilmediğinde, özellikle bebeklerde kafada bazı önemli yapılara yayılabilir. Bu nedenden dolayı bebeğinizde huzursuzluk, devamlı o kulağını çekiştirme, kusma, ateş varsa, kulak arkasında şişlik ve kızarıklık ortaya çıkmışsa (mastoidit!) hemen bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurmanız gerekir. Bazen kulak enfeksiyonu sonrası orta kulakta sıvı birikebilir. Bu duruma “seröz otit” adı verilir ve doktorunuz tarafından sık kontrollerle takip edilmesini gerektiren bir durumdur. Bu sıvı çoğu çocukta 3-6 haftada kendiliğinden kaybolmaktadır. En az 3 aylık takip sonrasında kulaktaki sıvının kaybolmadığı durumlarda, kulağa tüp takılması (ventilasyon tüpü) gerekebilmektedir.

Tanı: Çocuk Hastalıkları Uzmanı veya Kulak Burun Boğaz Uzmanı tarafından kulak zarı ve orta kulağın muayenesi ile konulur.

Tedavi: Son yıllarda dünyanın pek çok yerinde 2 yaşın üstünde ve hasta görünmeyen çocuklarda, etken çoğunlukla virüsler olduğu için, 2 gün antibiyotiksiz bekleme seçeneği kabul görmüştür. Çocuk günaşırı kontrol edilerek, 48-72 saatte düzelme olmazsa antibiyotiğe geçilmektedir. 2 yaşın altında ya da kulak ağrısı-ateşi olan çocuklarda ise ilk aşamada antibiyotikler seçilmelidir. Uygun bir antibiyotik seçimi ve gerekli sürede (en az 7 gün, ideali 10 gün)  kullanımı ile orta kulak iltihabı tedavi edilebilir. Beraberinde var olan patolojiye göre ateş düşürücü-ağrı kesici, 2 yaş üstünde gerekirse dekonjestan, antihistaminik (alerji ilacı) ilaçlar, burun damlaları verilebilir. 

Korunma: Grip aşısı, pnömokok aşısı ve karma aşılar önemli koruma sağlar. Nezle-grip olan çocuğun burnunu serum fizyolojiklerle günde2-3 kez yıkamak önemlidir. Ancak kuvvetli sümkürtme ya da burnu içeri doğru çekme orta kulak iltihabını davet edecektir. Olabildiğince çocuk hastayken uçak yolculuğu yapılmamalı, el temizliği ve hjyene özen gösterilmeli, hasta çocuklarla bir araya getirilmemeli, vücut direncini yüksek tutmak için dengeli beslenme, yeterli uyku ve dinlenme sağlanmalıdır. 

Bebek ve çocuklarda östaki tüpünün erişkinlere göre kısa ve geniş olması, genize kaçması durumunda mikropların ve yutulan sıvıların rahatça burundan orta kulağa geçmesine yol açar. Özellikle bebeklerin biberonla beslenmesi sırasında ve sonrasında bu konuya çok dikkat edilmesi gerekir. Bebek düz yatırılarak ya da yatağında beslenmemeli, beslenme sonrası 1-2 saat yatırılmamalı, yatağın başı yükseltilerek yatırılmalıdır.

Nezle-grip-orta kulak iltihabı olan çocukların tam iyileşene kadar kreşe/okula gönderilmemesi gerekir.

Ayrıca çocukların yanında sigara içilmemelidir (çocuk odasındayken salonda içiyoruz, sonra havalandırıyoruz gibi açıklamalar yetersizdir, çünkü sigaranın irritan partikülleri oda içindeki eşyalara sinmekte ve ne kadar havalandırılırsa havalandırılsın çocuğu etkilemektedir!!!), yapılan çalışmalarda sigara dumanına maruz kalan çocukların daha sık hasta olduğu görülmüştür.  

*Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

1980′lerin başında kullanıma sunulan cep telefonu, devamlı eklenen yeni teknolojik fonksiyonları sayesinde (fotoğraf çekme, görüntülü telefon hizmeti, internet bağlantısı vb.) günümüze kadar  kullanıcı sayısında müthiş hızlı bir artış göstererek tüm dünyada en çok kullanılan elektronik aletler arasında yer almıştır. Ancak cihazın elektromanyetik radyasyon dalgaları üzerinden fonksiyon görmesi, sağlığa olumsuz etkileri olabileceği açısından bu kadar rutin kullanımına şüpheyle yaklaşılmasına neden olmaya başlamıştır.

Bu nedenle cep telefonlarının yaydıkları elektromanyetik radyasyon dalga miktarının yasal prosedürlerle sınırlandırılması ve kısa-uzun dönem etkilerinin takibi için, pek çok kuruluş devreye girmiştir. Bunlardan ilki ICNIRP² (International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection), yani Uluslararası Non-İyonize Radyasyondan Korunma Komitesi’dir. Bir diğer kurum ise IARC (International Agency for Research on Cancer), yani Uluslararası Kanser Araştırmaları Birliği’dir ve bu radyasyonun beyin tümörüne yol açıp açmadığına ilişkin pek çok bilimsel çalışmanın yürütülmesini sağlamaktadır.

12.09.2007′de Amerikan Kulak Burun Boğaz Derneği’nden yapılan bir basın açıklaması¹ pek çok insanın kafasında “Acaba cep telefonları işitmeyi bozar mı?” sorusunu uyandırdı: Basın açıklamasında, yapılan bilimsel bir çalışmada 1 yıldan fazla cep telefonu kullanan 100 kişide işitme kaybında artış olduğu saptanmıştı. Ayrıca günde 60 dakikadan fazla cep telefonu kullananlarda, daha az kullananlara oranla işitme eşiğinde azalma olduğu da belirlenmişti. Bunun üzerine araştırmacılar, cep telefonu kullanımı sırasında kepçede ısınma, kulakta dolgunluk, çınlama gibi kişiyi uyaran şikayetlerin varlığında, derhal cihazın direkt kulağa tutularak kullanımının bırakılmasını, bunun yerine kulaklık (bluetooth değil!) ile kullanılmasını önermekteydi.

Bu yazıda cep telefonlarının yaydığı radyasyonun niteliği  ile son dönemde yapılan bilimsel çalışmaların sonuçlarını tartışıp bu konuda ne gibi önlemler alınması gerektiğini irdeleyeceğiz.

TANIMLAMA 

Radyo, televizyon, kablosuz telefonlar, cep telefonları, radar ve uydu gibi telekom sistemleri görünmez elektromanyetik radyasyon ya da radyofrekans dalgaları yayarlar³ (bkz. aşağıdaki tablo).

Radyofrekans dalgaları ayrıca mikrodalga fırınlarda ve kalp aritmilerinin tedavisinde kullanılan diatermi tıbbi cihazları (termoablasyon) ile horlama cerrahisi ve bacaklarda varis tedavisi gibi amaçlarla pek çok cerrahi branş tarafından kullanılan radyofrekans cihazlarında da mevcuttur.

Hertz (Hz) nedir?

Saniye başına oluşan siklusun frekans değeridir. Örneğin bir işlem saniyede 120 kez gerçekleşiyorsa, frekansı 120 Hz’dir. KiloHz (kHz) bunun 1000 katı, Mega Hz (MHz) 1 milyon katı,  Giga Hz (GHz) ise 1 milyar katıdır. 

 Radyofrekans nedir?

Radyofrekans (RF) non-iyonize radyasyondur. İyonize radyasyon saçan röntgen ışınlarıyla kıyaslandığında, DNA’yı bozup hücre yapısını tamamen değiştirecek kadar zararlı etkiye sahip değildir. Bununla birlikte RF’in termal ve non-termal etkileri bulunmaktadır.

1. Termal etki: Elektromanyetik dalgalar dokulara yayıldıkça ısı üretmektedir, bu da mikrodalgaların ve medikal diatermi cihazlarının kullanım amacına uygundur. 350-500 kHz RF yayan cihazlar ya da 2 GHz üzerindeki mikrodalgalar termoablasyon cerrahisinde kullanılmaktadır. Doku içindeki sıcaklık 50-100 ^oC’ye kadar çıkmakta ve bu da dokuda nekroz (doku ölümü) ve koagülasyona (dokunun yanması) neden olmaktadır. 100 ^oC’nin üstündeki ısılarda doku buharlaşmakta ve kömürleşmektedir. Bu cihazların kafaya/kulağa tutulması sonucunda başağrısı,  kulak kepçesinde ve o taraf yüz derisinde ısınma-yanma hissi, kan-beyin bariyeri değişiklikleri oluşabilmektedir.⁴ Yapılan bazı çalışmalarda ise cep telefonu kullanımı sırasında kafa içi ısısının 0,11 ^oC’den daha fazla ısınmadığı, ancak kulak kepçesinde sıcaklık hissi olabileceği belirtilmektedir.³ Radyo-televizyon ileticilerinin gücü pek çok kilowatt’ı (güç kaynağının verdiği akım gücüne watt denir!) değerine ulaşmakta, cep telefonu istasyonlarınınki ise 100 watt’ı aşmaktadır. Bununla birlikte, cep telefonlarının ele alınıp kulaklıkla kulağa kullanılması durumunda 0.01-2 watt güç oluşmaktadır.      
2. Non-termal etki: Biyolojik dokularda herhangi bir ısı değişikliği olmaksızın, hücre içinde elektriksel güç uyarılması, “ısı şoku proteinleri” sentezini arttırmaktadır. Bu da kanser hücrelerinin oluşumunu tetikleyebilecek bir faktördür. Bilimsel yayınlarda bu etkiye bağlı olarak uyku paterninde değişiklikler, kan basıncı artışı ve bilişsel fonksiyonlarda etkilenme olduğu tanımlanmaktadır. Non-termal etkinin uzun dönem sonuçları, bu konuda yapılmış hücre düzeyinde çalışmaların henüz tamamlanmamış olması nedeniyle henüz bilinmemektedir. 

Cep telefonu ağları ve Hz değerleri:

Cep telefonu ağları 3 temel bantta çalışır: 900 MHz, 1800 MHz ve 2.2 GHz. Bu ağlar 2 farklı teknoloji kullanırlar: 1. Mobil İletişim için Global Sistem (GSM), 2. Universal Mobil Telekomünikasyon Sistemi (UMTS). 900 ve 1800 MHz frekans bantlarına sahip olan GSM tüm dünyada en çok kullanılan 2. kuşak teknoloji iken,  2,2 GHz frekans bandındaki UMTS ise 3G teknolojisi olarak bilinen 3. kuşaktır ve hızla GSM’in yerini almaktadır.

 Uluslararası Non-İyonize Radyasyondan Korunma Komitesi (ICNIRP), yapılan bilimsel çalışmalara ve sağlık risklerine dayanarak bu tür cihazların yaydığı elektromanyetik alan (EMF) limitlerini hesaplayıp sınırlandırmaktadır. Lokal (anatomik bölgeye özgü) enerji emilimi yüksek olabilir ve enerji depolanma oranı watt/kilogram üzerinden hesaplanarak SAR (spesifik emilim oranı) değeri olarak belirtilir. (Tüm cep telefonlarının SAR değerlerini öğrenmek için Amerikan Federal İletişim Komitesine ait  http://www.fcc.gov/cgb/sar/ adresindeki web sitesine girip bilgi alabilirsiniz.)

İngiltere’de ICNIRP tarafından cep telefonlarının kafaya yaymasına izin verilen maksimum SAR limiti 1 W/kg’dır, pek çok GSM şebekesi bu değerin altında çalışır. Ancak 3G sistemine sahip cep telefonlarında bu değer aşılmaktadır, bu nedenle ürün kullanıcı rehberinde bu tür cep telefonlarını kullanırken, veri aktarırken vücuttan en az 25 mm uzakta tutmanız gerektiği ve vücutta taşınırken özel kılıflı klipsli kemere takılarak taşınması gerektiği yazmaktadır.

Cep telefonlarının kulak ve beyine etkisi:

 Bu konuda özellikle Uluslararası Kanser Araştırmaları Birliği (IARC)’nin öncülüğünde yapılan pek çok bilimsel çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmalar çoğunlukla erişkinler ve deney hayvanları üzerinde yapılmıştır, çocuklar ile ilgili çalışmalar henüz yetersizdir.

İşitme ile ilgili yapılan çalışmalarda, cep telefonu kullanımının işitmede herhangi bir kayıba yol açmadığı saptanmış olsa da bunlar kısa süreli çalışmalar olduğu için 10 yıl ve üzerinde cep telefonlarına maruz kalan kişilerde işitmenin ne kadar etkilendiği henüz bilinmemektedir.

Beyin tümörleri açısından bugüne kadar yapılan en geniş kapsamlı ve en uzun süreli araştırma, IARC tarafından koordine edilen ve 2000 yılında başlatılan, 13 ülkeyi kapsayan Interphone Çalışması’dır. Bu çalışmada RF enerjisini en çok emen dokulardaki 4 tip tümör üzerinde durulmuştur: beyin tümörü tipleri olan gliom ve menengiom, akustik nörinom (işitme siniri kaynaklı tümör) ve tükrük bezi tümörleri. Bu çalışmanın sonucunda 17 Mayıs 2010′da yapılan basın açıklamasında cep telefonu kullanan kişilerde bu tür tümörlerin görülme sıklığının kullanmayanlara oranla artmadığı saptanmıştır. Ancak bu 10 yıllık sürede, çalışmaya alınan kişilerin günümüzdeki kadar yoğun cep telefonu kullanmadıkları (çalışmada kişi başına yıllık kullanım süresi ortalama 100 saatti, yani ayda 2-2,5 saat) ve sahip oldukları telefonların SAR değerlerinin ise günümüzün en son teknolojik özelliklerine ve yüksek SAR değerlerine sahip olanlardan çok daha eski teknolojide olduğu aşikardır. Bu nedenle IARC cep telefonlarının karsinojenik etkilerini araştıran bu Interphone çalışması uzatılmış ve kapsamı genişletilmiştir. 24-31 Mayıs 2011′de çalışmanın ilk özetinin halka sunulacağı belirtilmiştir.⁵

 SONUÇ

Bu konu hakkında onlarca makale tarayıp araştırma yaparak bu yazıyı yazmaya karar vermemde 4 hastam etkili olmuştur. Bir tanesi cep telefonu şarja takılı iken konuşmaya çalışmış ve bu sırada oluşan bir patlama sonrası yüzde yanık, telefonu tutan elinde yanık, kulak zarında yırtılma ve işitme kaybı, çınlama şikayetiyle acile başvurmuştu. Bir başkası, telefon şarjda değilken konuşma esnasında ani bir patlama sesi duyup çınlama ve işitme kaybı yaşayan ileri yaşta bir bayandı, ani işitme kaybı (ayrıntılı bilgi için tıklayınız!) tanısı ile kortizon ve hiperbarik tedavi almasına rağmen işitmesinde kısmen düzelme oldu. Diğer 2 hastamda ise birisini aramak üzere numarayı tuşladıktan hemen sonra telefonu kulağına tuttuğu sırada birden yüksek şiddette bir arama sesiyle ani işitme kaybı yaşamıştı, biri olayın hemen arkasından başvurduğu için %100 düzeldi, diğeri 15 gün gecikmeyle başvurduğu için kısmen düzelebildi. 

Cep telefonlarının hatta mikrodalga fırınların erişkinlerde, özellikle de çocuklardaki uzun dönem etkileri, çalışmaların yetersizliği nedeniyle henüz bilinemediği için, olabildiğince çocukların bu tür cihazları kullanması engellenmeli ya da çocukların yaşadıkları ortamlarda (ev, kreş, okul) kullanımı kısıtlanmalıdır. 

Cep telefonu sadece acil durumlarda kullanılmalı ve çok kısa konuşmalar yapılmalıdır.   

Cep telefonlarını direkt olarak kulağa tutmak yerine, kulaklık yoluyla kullanmak beyine ve işitme organına radyasyon yayılma oranını % 90 azaltmaktadır.⁶

 *Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

 KAYNAK:

1. http://www.newswise.com/articles/view/533259/
2. http://www.icnirp.de
3. Aracy Pereira Silveira Balbani, Jair Cortez Montovani. Mobile phones: influence on auditory and vestibular systems. Rev Bras Otorrinolaringol 2008;74(1):125-31.
4. Khalil S, Nunez DA. Do mobile ‘phones have a detrimental impact on auditory function? Laryngol Otol. 2006 Oct;120(10):822-6. Epub 2006 May 15.
5. Interphone study reports on mobile phone use and brain cancer risk- IARC press release, 17 May 2010
6. Lönn S, Ahlbom A, Hall P, Feychting M. Mobile phone use and the risk of acoustic neuroma. Epidemiology 2004; 15: 653-9.

İlk olarak 1864′de Scwartze tarafından tanımlanan ve 1867′de Jago tarafından tam anlamıyla tarif edilen bu durum, normalde yutkunma ve çiğneme sırasında açılıp diğer zamanlarda kapalı olması gereken östaki tüpünün devamlı olarak açık kalması nedeniyle kulak zarının soluk alıp verme sırasında dalgalanması ve buna bağlı bazı şikayetlere yol açması olarak tanımlanabilir.

Görülme sıklığı % 0.3-6.6′ dir ve bunların %10-20′si bu durumdan şikayetçi olup doktora başvurur. Kadınlarda görülme oranı daha fazladır.

Nedeni çoğunlukla belirsiz olsa da hızlı kilo verme ve hamilelik gibi hazırlayıcı faktörler olduğu bilinmektedir. Bunun dışında östaki tüpü kaslarını etkileyen sistemik kas hastalıkları (MS, felç vb.) da buna yol açabilmektedir. Nadiren doğum kontrol hapları ve idrar söktürücü bazı ilaçlar buna neden olabilmektedir.

Kişi ara ara kulakta tıkanıklık hissi, nefes alıp verme sırasında kulakta uğultu sesi, kendi iç seslerinin (kalp atışı, mide-bağırsak gurultusu, solunum sesleri vb.) kulakta toplanması hissi, kulakta ses yankılanması, yemek yerken kulağında çiğneme sesi şikayetleriyle doktora başvurabilir.

Bunların yanısıra başdönmesi ve işitme kaybı da olabilir, çünkü orta kulağa kademeli olarak girmesi gereken hava, açık kalan östaki ağzından devamlı olarak orta kulağa çekildiği için bu basınç değişiklikleri, kulak kemikçik hareketleri ile iç kulağa iletilebilmektedir.

Tanı öykü ve klinik bulgulara göre konulur. Kişi boynundaki büyük damarlara bastırmakla ya da başını eğmekle sesin ortadan kalktığını ifade edebilir. Muayenede kulak zarına bakılırken kişinin nefes alıp vermesi ile senkronize kulak zarı hareketi olması tipiktir. Kişinin burnu önden kapatılıp yutkundurulduğunda, içeri çökmesi gereken kulak zarının tam tersine dışarı bombeleştiği, burun kapalı sümkürtüldüğünde ise dışarı bombeleşmesi gereken zarın içeri çöktüğü görülür. Endoskopla geniz bölgesine ulaşıldığında östaki ağızlarının açık kaldığı görülecektir.

Tedavisinde, kişi var olan bu durumdan çok rahatsız ise, bir miktar kilo alması, kullanıyorsa doğum kontrol hapı ya da idrar söktürücü ilaçları bırakması önerilir. Bu önlemlerle rahatlamayan kişilerde kulak zarına tüp takılması önerilebilir. Östaki tüpü ağzını daraltıcı pek çok yöntem olmasına rağmen, yüz güldürücü sonuçları azdır ve komplikasyon riski yüksektir.

*Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

KAYNAK: Patulous Eustachian Tube, Alpen A Patel, MD, Assistant Professor, Department of Otolaryngology, Emory University; Consulting Staff, Division of Otolaryngology, Veterans Affairs Medical Center of Atlanta; Samuel C Levine, MD, Professor of Otolaryngology and Neurosurgery, University of Minnesota Medical School-Updated: May 29, 2009

Siz de işe gitmeden önce veya arkadaşlarınızla buluşmaya giderken kıyafet seçimine olduğu kadar takı kutusundan küpe seçmekle vakit harcayanlardan mısınız? Ufacık bir kızken annenizi taklit etmek için klipsli küpelerini gizlice alıp takmadınız mı? Peki ya genç kızlığa geçiş döneminizde kulaklarınızı deldirme hevesiyle coşup taşmadınız mı?

İşte bu yazımda bayanların olduğu kadar son yıllarda erkeklerin de rağbet ettiği kulak deldirme ve küpe takma konusuna tıbbi açıdan değinmek istiyorum.

Liseye başladığım dönemlerde küpe takma merakıma yenilip kendimi bir kuyumcuda tabanca ile kulaklarımı deldirirken bulmuştum. O zamanlar aslında ne kadar büyük riskleri göze aldığımı ve bu masum hevesin başıma neler açabileceği hakkında en ufak bilgim bile olmadığını şimdi farkediyorum. Kulak deldirmenin özel teknikleri ve hjyen açısından dikkat edilmesi gereken bazı kuralları mevcuttur. Bazı kişilerin kulaklarını deldirmesi sakıncalıdır; bunlar yara yeri enfeksiyonuna yakalanma riski yüksek olan şeker hastaları, pıhtılaşma mekanizması bozuk olan özel bazı kan hastalıkları olanlar, yara iyileşmesi sırasında dokunun aşırı reaksiyonu sonucu sert, kabarık ve kötü görünümlü yara izi anlamındaki “keloid” dokusu oluşturma ihtimali olanlar ( bunu anlamak için aşı yerlerinizde bu tür kabarıklıklar olup olmadığına bakmanızı tavsiye ederim), deldirme işlemi sırasında strese bağlı atak geçirebilecek epilepsi hastaları, deldirme bölgesinde mantar vb. cilt hastalığı olanlar şeklinde sıralanabilir. Ayrıca kulak deldirme işlemi sırasında hjyen kurallarına dikkat edilmediği takdirde kulak memesi veya kepçesinde şiddetli iltihap, abse, hatta kulak kıkırdağında erime ve ileride buna bağlı deformiteler, kan yoluyla hepatit-B ve AİDS gibi hastalıkların bulaşması vb. risklere maruz kalınabilir. Bunun dışında nikel vb. metallere allerjisi olanlarda, deldirme işlemi sırasında kullanılacak tabanca, iğne veya küpelerin allerjen madde içermemesine dikkat edilmesi gerekir.

 Kulak nasıl delinmeli?

 Kulak deldirme işlemi için kuyumcu, dövme dükkanları vb. nonhjyenik yerlerden çok hjyenik şartların kullanıldığından emin olduğunuz ve bu işlemi yapan sağlık kurumlarını tercih etmelisiniz. İşlemi gerçekleştirecek olan kişi steril eldiven giymeli, delik açılacak olan bölge sterilize edici özel solüsyonlarla temizlenmeli, delme işleminde kullanılacak olan küpe steril olarak özel tabancaya yerleştirilmeli ve kulak bu şekilde delinmelidir. Delmek için kulağın kıkırdaksız olan meme kısmı tercih edilmeli, enfeksiyona açık olan, daha az kanlanan ve kıkırdak içeren kulağın diğer kısımları pek seçilmemelidir. Sizler de bu nedenle kulak memesi dışındaki bölgelerin delinmesi için ısrarcı olmamalısınız. Delmede kullanılacak olan küpe sallantısız, en az allerjik olan titanyum veya 14 ayar altın alaşımlı olmalıdır. Çok sıkı ve ufak küpe klipsleri seçilmemelidir.

 Pek çok KBB uzmanı, tabanca yöntemi yerine cerrahi olarak küpe deliği açma tekniğini tercih etmektedir.  Diğer teknikten daha steril,  daha az ağrılı ve daha güvenli bir yöntemdir.

Deldirme işlemi sonrasında herhangi bir problem olmadıkça (enfeksiyon, allerji vb.) iyileşme periyodu olan 6 hafta boyunca küpeyi çıkarmamalısınız. Ayrıca halka açık telefon ahizelerini kulağınıza tutmamalı, yastık kılıfınızı düzenli değiştirmeli, küpenizi ellerinizi yıkamadan ellememelisiniz.

 Kulağınızı deldirdikten sonra nasıl bakım yapmalısınız?

Günde 2 kez eller sabunlandıktan sonra küpeyi çıkarmadan küpe delik içinde 3 kez döndürülmeli, deliğin ön ve arka tarafı ucu kolonya emdirilmiş papiks ile silinmelidir (bu işlem için antiseptik bir solüsyon kullanılacaksa fazla tahrişi önlemek için steril su ile seyreltilmelidir).

 Kulak deldirme işlemi sonrasında ne gibi sorunlarla karşılaşabiliriz?

 Kulak deldirenlerin yaklaşık %30’unda takip eden birkaç gün ya da hafta içinde bazı minör komplikasyonların olduğu belirtilmektedir.

Bunlardan en sık görüleni yara yerinin enfeksiyonudur. Delik etrafında kızarıklık, sıcaklık, hassasiyet, ağrı, bazen pü dediğimiz kötü kokulu sarı-yeşil bir akıntı olması akla enfeksiyonu getirmelidir. Bu durumda iltihap ilerlemeden mutlaka bir uzmana başvurmanız gerekmektedir. Aksi takdirde tüm kulak kepçesini kaplayabilen ve kıkırdakta erimeye yol açan, ağrılı, ateşe ve vücutta kırıklığa yol açan şiddetli bir enfeksiyon (bakteriyel perikondrit) gelişebilir. Bizler ne yapıyoruz? Küpeyi çıkartıp kabuk ve akıntıları temizliyoruz, pü varsa kültür alıp ilaç tedavisini ona göre düzenliyoruz, yara yerini özel antiseptikli solüsyonlarla temizleyip ardından delik ön ve arka tarafı ile küpe klipsine antibiyotikli krem sürüp küpeyi tekrar yerine takıyoruz. Temizleme işlemini hastaya öğretip günde 3 kez yapmasını sağlıyoruz.

Diğer bir komplikasyon metal (özellikle de nikel) allerjisidir. Her ne kadar deldirme işlemi altın küpe ile gerçekleştirilmekteyse de, bazı allerjik kişilerde kullanılan tabancanın nikel kaplaması bile reaksiyon yapabilmektedir. Yurtdışında gündelik kullanılacak küpelerin nikel içerip içermediğini gösteren bazı özel kitler üretilmiştir. Dimethyl glyoxine ve Amonyum hidroksit içeren bu solüsyonlar küpeye sürüldüğünde metalin pembe renk alması nikel içerdiğinin göstergesidir. Allerjik kişilerde yara iyileşmesinin gerçek anlamda tamamlanacağı 6. aya kadar nikel içeren küpeler takmaması önerilmektedir. Eğer bunları dikkate almamış ve taktığınız küpe deliğinin etrafı  kızarık, kaşıntılı ve sulanıyor ise allerji ortaya çıkmış demektir. Bu durumda hemen küpeyi çıkarmalı ve bir uzmana başvurmalısınız.

Bir başka komplikasyon küpe arkası klipsinin deri altına kaçmasıdır. Bunun nedeni klipsin küçük seçilmesi veya tahriş sonucu arka deliğin büyümesidir. Bu durumda küpeyi kesinlikle çıkarmaya çalışmayınız ve bir uzmana başvurunuz.

Delik iyileştikten sonra (ortalama 6. haftadan sonra) hjyen kurallarına dikkat etmeye devam etmelisiniz. Küpelerinizi takmadan önce alkol veya kolonya ile silmeli, küpeyi ellerinizi yıkadıktan sonra takmalı, gece yatarken deliğin havalanması için küpelerinizi çıkarmalısınız.

Sıklıkla erken dönemde, bazen de geç dönemde başınıza gelebilecek bir başka komplikasyon, özellikle büyük sallantılı küpe kullananlarda, küpenin yanlışlıkla bir yere (kıyafet vb.) takılması veya ani çekilmesi sonucu kulak memesinin yırtılmasıdır. Bunu önlemek için spor yaparken, ufak çocuklarla oynarken, dans ederken veya saçlarınızı yıkarken/yıkatırken küpelerinizi çıkarmalısınız. Böyle bir durumla karşı karşıya kaldığınızda  kanayan yeri temiz bir parça kuru pamuk veya steril tampon ile 5-10 dakika süreyle tutup, elinizi hiç kaldırmadan iki tarafından parmaklarınızla sıkıştırıp baskı uygulamalı ve en kısa sürede bir uzmana başvurmalısınız.  

Geç dönem görülen bir diğer komplikasyon keloid (ayrıntılı bilgi için keloid kelimesini tıklayınız!)  dediğimiz kötü ve kabarık yara iyileşmesidir. Tedavisi yine uzmanlar tarafından gerçekleştirilmelidir.

Küpe deliğinde genişleme ve tedavisi hakkında ayrıntılı bilgiler edinmek için lütfen tıklayınız!

Güzelleşmek uğruna ne gibi riskleri göze aldığımıza bir bakın! Aman dikkat, basit bir küpe takma olayını kabusa çevirmeyin! Hele hele hepatit-B ve AIDS’e yakalanma ihitmallerini düşünürseniz! Siz siz olun, bu uyarıları dikkate alın ve o muhteşem desen ve şekillerdeki küpeleri gönül rahatlığıyla takın.

* Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Güney Afrika’da düzenlenen Dünya Kupası’nda, borazana benzeyen, fil sesini taklit ettiği söylenen ve rahatsızlık verici bir ses çıkarması nedeniyle sporseverlerin büyük bölümünün “kabusu” haline gelen yerel çalgı vuvuzelanın aslında ne kadar tehlikeli bir alet olduğunu biliyor muydunuz? Fısıltı sesi 30 desibel, günlük konuşma sesi 60 desibel, çim biçme makinasının ses şiddeti 90 desibel, elektrikli testerenin 100 desibel iken, bu garip aletin sesi 127 desibel ile jet motoru gürültüsüne yaklaşmaktadır.

Bu tarz yüksek şiddetli seslere yeterince uzun süre maruz kalmak işitmeyi bozabilir. İşitmeyi sağlayan iç kulaktaki hassas hücrelerin yapısında bozulmalar ortaya çıkmakta ve bu da “Sinirsel tip işitme kaybı”na (nörosensoriyel tip işitme kaybı) yol açmaktadır.  Canlılığını kaybetmiş hücrelerin kendini yenileme şansı, aklınıza gelebilecek her tür tedavi yapılsa bile, maalesef yoktur ve bu tür işitme kayıpları kalıcı olmaktadır. Devamlı olarak 85 dB ve üstü şiddette sese maruz kalmak bu nedenden dolayı tehlikelidir.

Çim biçme makinesi sesine korunmadan maruz kalma süresi günde maksimum 8 saat, elektrikli testere sesine korunmadan maruz kalma süresi günde maksimum 2 saat olması gerekirken, vuvuzelanınki gibi yüksek ses şiddetine maruz kalma süresi 10 dakikayı geçmemelidir. Düşünün bir de maç izliyorsunuz ve kulağınızın dibinde 1 saatten fazla devamlı öten bu ses!!!

Sadece vuvuzela mı, futbol fanlarının maç izlerken coşmada kullandıkları diğer ses çıkaran zımbırtılar daha az mı masum dersiniz? Yapılan bilimsel bir çalışmaya göre:

Havalı düdük 123.6 dB (desibel)

Samba davulu 122.2 dB

Hakem düdüğü 121.8 dB

2 futbol fanı birlikte şarkı söylerken 121.6 dB

İnek çanı 114.9 dB

Tahta çıngırak 108.2 dB

Şişebilen futbol fan değnekleri 99.1 dB ses çıkarmaktadır.

Ne yapılmalı?  

İlle de maçı yerinde izlerim diyorsanız, ya yukarıda saydığımız aletlerin çalındığı tribünlerde 15 dakikadan fazla oturmayınız (ki bunu tercih edeceğinize evde maç izleyin daha iyi!) ya da iyi bir kulak koruyucusu kullanınız. Çünkü 85 dB civarı gürültüye devamlı maruz kalmanın giderek artan bir işitme kaybına neden olduğu bilinmekte, bundan daha yüksek şiddetteki seslerde ise işitme kaybının ilerleme hızı artmaktadır. Korunmayan bir kulakta ortalama gürültü seviyesinin her 5 dB üstündeki seste izin verilen maruziyet süresi yarı süreye inmelidir. Örneğin 90 dB sese 8 saat, 95 dB sese 4 saat, 100 dB ses ise 2 saatten fazla maruz kalınmaması gerekir. Yine korunmayan bir kulakta müsaade edilen maksimum ses şiddeti 115 dB ve 15 dakikayı geçmeyecek şekildedir. 140 dB ve üstündeki herhangi bir sese korunmasız maruz kalınmaması gerekir.  

Kulak koruyucu nedir ?

Kulak koruyucular, kulak zarına ulaşan sesin şiddetini azaltmaya yarar. 2 tiptir: Kulak tıpası ve kulaklık. Kulak tıpaları dış kulak yoluna tam oturmalı, yıpranmış olmamalı, gerekirse dış kulak yolu kalıbı alınarak kişiye özel olarak yapılmalıdır. Kulaklık ise kulak kepçesini tam olarak saran ve ayarlanabilir bir baş bandıyla yerinde tutulan bir alettir.

Uygun yerleştirilmiş bir kulak tıpası ya da kulaklık ses şiddetini 15-30 dB kadar azaltmaktadır. Düşük frekanslı sesler için tıpalar, yüksek frekanslı sesler için ise kulaklıklar seçilmelidir. 105 dB’i geçen  gürültülerde kombine kullanımı önerilir.

Kulak girişini sadece pamukla tıkamak asla yetmez, çünkü pamuk topları ya da kağıt mendil parçası tıkaçları en zayıf tıkaç türleridir ve gürültüyü ortalama 7 dB azaltabilirler.

*Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Q-tips, Polonya asıllı bir Amerikalı olan Leo Gerstenzang tarafından 1920′de icat edilmiş. Leo’nun güzel ve titiz karısı her banyodan sonra bebeğinin kulaklarını kürdana sardığı ufak bir pamuk parçasıyla temizlermiş, fakat en büyük problem kürdanın kırılıp veya pamuğun çıkıp kulak içinde kalmasıymış. 

Hele hele bir gün annenin yanlış bir hareketi sonucu bebeğin kulağında zedelenme ve kanama olunca, Leo daha az riskli bir temizleyici yaratmayı aklına koymuş. Derken bildiğimiz pamuklu çubuğu bulmuş. İcat ettiği bu nesneye de İngilizce deki Quality (Kalite) kelimesinin baş harfini koyarak “Q-tips” (Kaliteli Uçlar) adını vermiş. Gel gelelim, Leo Bey böyle bir icatla iyi mi yapmış, kötü mü, biraz bunu tartışalım.

Önce halk arasında “kulak kiri” olarak bilinen salgının ne olduğundan bahsetmek gerekir. Kulak üç kısımdan oluşur: Deriyle kaplı olan ve yağ bezleri içeren dış kulak yolu, işitmemizde önemli bir basamağı oluşturan çekiç, örs, üzengi kemikçiklerini içeren orta kulak ve sesin algılanıp beyne elektrik sinyalleri olarak iletilmesini sağlayan salyangozun yer aldığı iç kulak. Dış kulak yolundaki yağ bezleri tarafından üretilen ve deri döküntülerini de içeren kulak kiri, dış kulak yolu derisini sudan ve iltihaptan koruyan, dış ortamdan gelen tozun ve diğer partiküllerin kulağın daha iç kısımlarına gitmesini önleyen bir tabaka oluşturan faydalı bir salgıdır; asla çoğumuzun sandığı gibi utanılacak, pis, iğrenç bir materyal değildir. Serümen veya wax (mum) da denilen kulak kirinin içeriği ve miktarı kişiden kişiye değişir.

Genellikle iki tip kulak kiri vardır: Islak ve kuru. Kuru tip genellikle Asya kıtasında yaşayanlarda görülmekteyken, ıslak (yani yağ oranı fazla) tip ise özellikle Batı Avrupa’dakilere özgüdür. Kulak kirinin az üretilmesi enfeksiyon riskini artırır, fazla üretilmesi de tıkaç oluşumu ve buna bağlı işitme kaybı, tıkaç arkasında biriken materyalin enfekte olması gibi riskler taşır. Normalde kulak kiri, dış kulak yolu derisinde yer alan kıllar tarafından içeriden dışarıya doğru taşınarak vücut dışına atılır. Ancak dış kulak yolu doğuştan dar olan veya geçirilen herhangi bir kaza veya ameliyat sonrasında daralmış olan kişilerde bu işlem yavaşlar.

Q-tips vb. cisimlerle kulak temizleme alışkanlığı olanlarda ise bu mekanizma bozulup kiri dışarı yönlendiremez ve tıkaç oluşumuna yol açar. Tıkaç oluştuğunda işitme kaybı, kulakta ağrı, anormal ses veya çınlama, yabancı cisim hissi ve bizlere en sık başvurma nedeni olan yüzme veya banyo sonrası kulakta tıkanıklık şikayetleri ortaya çıkar. KBB doktorlarının hastalarına söyledikleri ünlü bir söz vardır: “Kulağınıza dirseğinizden daha küçük bir şeyi asla sokmayınız!”

Her gün poliklinik ve muayenehanelerimizde Q-tips, saç tokası, örgü şişi, tığ, araba anahtarı veya kendi icat ettikleri herhangi bir cisimle (bir keresinde İzmir’de çalıştığım üniversite hastanesi polikliniğinde kocaman bir çivinin baş kısmını biraz değiştirerek bu amaçla kullanan bir hastayla karşılaşmıştım!) kulak kirlerini temizlediklerini ifade eden fazla titiz (!) hastalarla karşılaşmaktayız. Bizler de bu kişilerin kiri içeri itip biriktirerek tıkaç oluşumuna yol açtıklarını, dış kulak yolu derisini yırtıp kanattıklarını görmekte; bu yırtık bölgesinden giren bakteri ve mantarların yarattığı, çok şiddetli ağrıya yol açan dış kulak yolu enfeksiyonlarını, temizleme işlemi sırasında  fazla çaba sonucu veya kazayla birisinin çarpmasına bağlı oluşan kulak zarı yırtıklarını ve bunun yol açtığı kronik orta kulak enfeksiyonlarını tedavi etmekteyiz. Bilimsel makalelerde kuru kulak kiri tipine sahip Japon halkının, bizimkinden farklı olan pamuksuz ve ucu ufak bir kaşık gibi olan çubuklarla kulak kirlerini temizlemeye çalışırken çok sık olarak kulak zarını yırtmakla kalmayıp, çekiç- örs-üzengi kemikçiklerini de kırıp dışarı çıkardıklarını (!) okumaktayız.

Kulak nasıl temizlenmeli?

Peki öyleyse kulağımızı nasıl temizleyeceğiz diye sorabilirsiniz. Kulak kiri, kulağı korumakla görevli normal bir salgı olarak kabul edilmeli ve temizleme görevi, bunu kendi kendine yapabilen kulağa bırakılmalıdır. Tozlu ortamlarda çalışanlar kulak tıpaları kullanarak, dış kulak yoluna toz kaçmasını önleyip kulağın işini hafifletebilirler. Üzerine deri döküntüleri, toz ve partiküller yapışmış olan kir, zamanla dışarı atılacak, siz de dış kulak yolu girişine gelen bu materyali havlu kenarı veya işaret parmağınızla doladığınız bir parça pamukla oradan alabileceksiniz. Eğer kulak zarınızın yırtık veya delik olmadığından eminseniz, haftada bir kez banyo öncesi birkaç damla gliserin veya bebe yağını kulağınıza damlatmak da uygulanabilecek metotlardan biridir. Sonrasında o kulak üstte olacak şekilde bir süre yan yatıp, ardından altına havlu koyarak diğer tarafa yatarsanız, yumuşayan kulak kirinizin kendiliğinden dışarı aktığını göreceksiniz.

Başka bir metot ise 6 ay-l yıllık aralarla düzenli olarak bir Kulak-Burun-Boğaz doktoruna başvurarak kulaklarınızı temizletmektir. Halk arasında yanlış bir inanış vardır, “Kulak bir kez temizlendi mi, alışkanlık yapar, devamlı temizlenmesi gerekir”, diye. Oysa sık sık kulak temizletenlere sorulsa, mutlaka hepsi Q-tips vb. kullanan ve tıkaç oluşumuna kendileri yol açan kişilerdir. Yani kulak temizletmek bir alışkanlığa yol açmaz, tam tersi yanlış bir alışkanlık sık kulak temizletme ihtiyacını doğurur! Özellikle pamuklu çubukla kulak temizleme sonrası ya da deniz/havuz/banyo sonrası işitme kaybı, kulakta ağrı, anormal ses veya çınlama, kulakta tıkanıklık şikayetleriniz ortaya çıktıysa, bir kulak tıkacınız olma ihtimali yüksektir. Q-tips vb. cisimlerle daha fazla uğraşarak bunu çıkarmaya asla çalışmamalı, temiz (!) olacağım diye kulağınıza zarar verebileceğinizi unutmamalı ve en kısa sürede bir bilene başvurmalısınız. Evet şimdi düşünürsek, sizce Leo Bey iyi bir şey mi icat etmiş, yoksa kötü bir şey mi?

İşitme cihazı kullanmakta olan bazı kişilerde dış kulak yolu kalıbına ya da cilasına alerjik reaksiyon olarak kulak kaşıntısı oluşabilir. Anti-alerjik materyalden yapılanların seçilmesi çözüm olabilir. Ayrıca kalıbın ittirmesi ile dış kulak yolunda kir birikimi de kaşıntıyı tetikleyebilmektedir. Bu nedenle 6 ayda bir kulakların muayene edilmesi, gerekirse kirlerin temizlenmesi gerekir.

Alerjik dermatit, psöriyazis (sedef hastalığı), egzema, seboreik dermatit gibi dış kulak yolu derisinin pul pul dökülüp birikmesine yol açan bazı cilt hastalıkları da kulakta kaşıntı yaratabilmektedir. Tedavisi hastalığın özgün tedavisi iledir. Kortizonlu kulak damlaları ya da kremleri şikayetleri azaltabilir. Alerji yaratabilecek ajanlardan (havuz kloru, immitasyon küpe kullanımı, saç spreyi, kulak arkasına parfüm sıkılması, vb.) mümkün olduğunca uzak durulması gerekir.

Bazen de kişi stres altında, sinirli iken vücut pek çok doku ve organdan uyarı verebileceği gibi kulak kaşıntısı şeklinde reaksiyon da gösterebilir. Bu durumda tek yapılması gereken kişinin sinirle kulağına travma yaratıcı yabancı cisimler (kalem kapağı, şiş, tığ, araba anahtarı vb.) sokup kaşımamasıdır. Yoksa otitis externa (dış kulak yolu iltihabı) ve mantar gelişebilir.

Tedavi:

Genel prensip kulağın pamuklu çubuk vb. ile temizlenmemesi, abdest alırken ya da banyolarda kulak içine su verilmemesi, kulak içinin sabun-şampuan ile yıkanmaması, kulak girişlerinin kolonya ya da alkolle silinmemesidir.

Kuru kulağı olan kişilerin her gün ya da gün aşırı kulaklarına 1-2 damla bebe yağı ya da zeytinyağı damlatması faydalı olabilir.

*http://www.deafnessresearch.org.uk/Itchy%20ears+1896.twl

**http://www.dizziness-and-balance.com/disorders/symptoms/

dry%20ears.htm, Timothy C. Hain, MD, Most recent

update: June 10, 2003.

Orta kulak iltihabının iyileşmesinden sonra biriken sıvının %50’si 4 hafta içinde, %80’i ise 8 hafta içinde kaybolmaktadır. Ancak orta kulak iltihabı iyileşip üstünden 3 ay geçmesine rağmen sıvı birikimi devam etmekteyse bunun ileri tedavisi gerekmektedir. Bu durum öztaki tüpü fonksiyonlarını uzun süreli olarak bozan diğer hastalıklar için de geçerlidir. Tanı yapılan kulak muayenesi ve gerekirse doktorunuzun isteyeceği işitme testleri (tonal odiyometri ve timpanometri) ile konur.

Tıbbi tedaviye rağmen düzelmeyen ve işitme kaybına yol açan sekretuar otitis media’da seçilen tedavi yöntemi kulak zarına tüp yerleştirilmesidir. Amacı öztaki borusunun koruyuculuk ve drenaj fonksiyonlarını geri kazandırmak üzere orta kulağa iki yönlü hava giriş çıkışını sağlamak, oksijenlenmeyi arttırarak orta kulaktaki hücrelerin yenilenmelerini sağlamaktır. 

Ventilasyon tüpü olarak adlandırılan bu kulak tüpleri silikon, polietilen, teflon ya da altından yapılan, çapları 1-1.5 mm olan, makara gibi iki ucunda deliği olan özel tüplerdir. Özel aletlerle tutulup bir ucu orta kulağa, diğer ucu dış kulak yoluna bakacak şekilde kulak zarına yerleştirilir.

Ventilasyon tüplerinin kalış süreleri 2 ay ile 2 sene arasında değişmektedir. Sıklıkla 6. ayda dış kulak yoluna atılmaktadırlar. Bu dış kulak yoluna atılan tüpler özel aletlerle poliklinik şartlarında dışarı çıkarılabilmektedir. Yeterli orta kulak iyileşmesi sağlandıktan sonra atılmayan tüpler, yabancı cisim reaksiyonu yapıp enfeksiyon ve et oluşumuna yol açmaması için özel aletlerle yerinden alınmaktadır.

Sekretuar otitis media tedavisinde ventilasyon tüpü takılması ile tedavinin tamamlandığı düşünülmemelidir. Bu tüplerin takibi en az takılması kadar önemlidir.

• Bu ameliyat genellikle pek ağrılı değildir. Sadece lokal anestezi yapılan bölgelerde ilk gün hafif ağrı olabilir.

• Kulak zarına tüp takılması ameliyatı sırasında ve sonrasında ilk 1 hafta kulaktan kan veya kanlı sıvı gelmesi sık görülen bir durumdur, zamanla azalmaktadır.

• Özellikle tüp düşene kadar ve kulak zarı iyileşip tamamen kapanana kadar kulağa su kaçmasından şiddetle kaçınılmalıdır. Bu duruma dikkat edilmediğinde orta kulakta iltihaplanma ve buna bağlı bir akıntı gelişebilmektedir. Bu akıntı genellikle tıbbi tedavi ile kontrol altına alınabilmektedir. Nadiren tüpün erken çıkarılması gerekebilmektedir.

• Tüpün ağzı kulak kiri veya deri döküntüleri ile tıkanabilmektedir. Bu nedenle tüp takıldıktan sonraki 1. hafta ve sonrasında ayda bir kontrolü gerekir.

• Tüp etrafında et (granülasyon dokusu) oluşumu nadiren de olsa görülebilmektedir. Bu durumda verilecek kulak damlalarıyla tedavi edilmeye çalışılmakta, başarılı olunamadığı taktirde tüpün çıkarılıp etlerin yakılması (gümüş nitrat koterizasyonu) gerekebilmektedir.

• Tüp kendiliğinden düştüğünde veya alındığında kulak zarında oluşan tüpe ait delik çok büyük olasılıkla kendiliğinden iyileşecektir. 30 hastadan 1’inde, nadiren tüpe ait delik kendiliğinden iyileşmemekte ve deliği onarmak için ek cerrahi girişimler gerekebilmektedir.

• Eğer tüp erken düşer veya istenmeyen sebeple erken alınması gerekirse ileride tekrar yerleştirilmesi gerekebilir.

• Nadiren orta ve iç kulakta gelişen ek başka problemler nedeni ile işitme kaybında düzelme olmayabilir. Bu durumda işitme testleri ve gerekirse bilgisayarlı tomografi gibi ileri inceleme yöntemleriyle problemin nereden kaynaklandığı saptanıp buna yönelik çözümler aranabilir.

*Bu yazının hazırlanmasında Türk Kulak Burun Boğaz ve  Baş Boyun Cerrahisi Vakfı’na ait web sitesindeki “Hasta Bilgilendirme” metninden yararlanılmıştır.

 Bazı kişiler kafasında boşluk ve sersemlik hissi, yürürken ayakları yerden kayıyormuş ya da havada yürüyormuş hissi gibi müphem şikayetlerle başvurmaktadır. Sorulduğunda etrafın ya da kendilerinin dönmediği, sadece dengelerini sağlamada zorlandıklarını ifade ederler. Bu duruma dizziness denir. Çoğu hasta bu durumu ilk ifade ederken baş dönmesi diye tanımlar ancak aslında bu gerçek bir baş dönmesi değildir.

Vertigo-Baş dönmesi nedir? 

Vertigo terimi Latinceden çevrilirse “dönmek” kelimesinden gelmektedir. Bu durumda hastanın çevresi ya da kendisi belirgin olarak dönmekte, bazen bu duruma bulantı, kusma, dengesizlik, hatta düşme de eklenmektedir. 

Taşıt tutması nedir? 

Uçak, araba, gemi seyahati sırasında ve sonrasında ya da lunaparkta dönme dolap vb. hızlı dönme hareketi olan araçlara binme sırasında veya sonrasında karşımıza çıkan bu durum çoğunlukla geçicidir. Bu durumu sık yaşayan kişilerin yolculuk öncesi bazı koruyucu ilaçları alması önerilir. Bu konuya yazının sonunda değinilecektir. 

Denge sisteminin anatomisi: 

Dizziness, vertigo ve taşıt tutmasının üçü de denge sistemiyle ilişkili hastalıklardır. Bu sistem beynimize vücudun konumunu (nereye doğru hareket ettiği, dönüp dönmediği, yerinde durup durmadığı gibi) bildirmekle görevlidir. Bunu da, aşağıda saydığımız sinir sisteminin bazı kısımlarıyla ortak çalışarak gerçekleştirir. 

• İç kulak-labirent sistemi: Dönme, öne-arkaya, yanlara, aşağı-yukarı hareketin algısını sağlar.
• Gözler: Vücudun uzaydaki konumunu (düz durma , amuda kalkma, sağa-sola yatma vb.) ve hareket yönünü gözetler.
• Deri basınç alıcıları: Eklemlerde ve omurgadaki bu sistem, vücudun hangi parçasının aşağıya dönük ve yere değer pozisyonda olduğunu algılar.
• Kas ve eklen duysal alıcıları: Vücudun hangi kısmının hareket ettiğini algılar.
• Santral sinir sistemi (beyin ve omurilik): Diğer 4 sistemden gelen bilgileri işleyip buna yönelik hisleri oluşturur.

Bu nedenle taşıt tutması ve dizziness semptomları, santral sinir sisteminin bu 4 sistemden çelişkili uyarılar alması sonucunda çıkar ortaya. Örneğin fırtınalı bir havada uçağınız türbülansa girdi diyelim, siz uçağın içinde bu türbülans hareketini gözlerinizle göremezsiniz, ancak iç kulağınız sarsıntıdan kaynaklanan bir bozukluk sinyali verir beyninize. Beyin birbiriyle uyuşmayan bu mesajları alınca da, vücutta ona göre bir tepki yaratır ve sizi taşıt tutabilir. Bir başka örnek, arabada arka koltukta oturmuş kitap okuyorsunuz. İç kulak ve deri alıcılarınız hareketi algılıyor ama gözleriniz sabit duran kitabı görüyor. Bu durumda da sizi taşıt tutabilir. Yine, kafa travması ya da geçirilen bir hastalığa bağlı bir iç kulak hastalığınız olduğunu varsayalım, hastalıklı kulağınız sağlam kulağınızla yanı sinyalleri gönderemediğinden, beyne giden çapraşık sinyaller sizde baş dönmesi, bulantı, kusma yaratabilir. 

Hangi hastalıklar vertigo veya dizziness’a yol açar?  

Dolaşım bozukluğu: Beyninize giden kan miktarı yetersiz kaldığında kafanız boş gibi hissedersiniz. Bunu en çok yatarken hızla ayağa kalktığımızda yaşarız hepimiz. Ancak yüksek tansiyon, şeker hastalığı veya kolesterol yüksekliği olan hastalarda görülen ateroskleroz (damar sertliği) ya da kalp yetmezliği ya da kansızlık gibi bazı kronik dolaşım bozukluklarında bu durum sık sık yaşanabilir. 

Bazı ilaçlar, nikotin ve kafein de beyne giden kan miktarını azaltmaktadır. Stres, endişe ve gerginliğe bağlı damarlarda spazm oluşması da aynı etkiye sahiptir. Fazla tuzlu beslenmek kan dolaşımını zayıflatır. 

İç kulağa giden kan miktarında azalma olduğunda, kan akımındaki en ufak değişikliklere çok hassas olan bu organ çabucak etkilenmekte ve vertigo tablosu karşımıza çıkabilmektedir. 

Travma: Temporal kemik adı verilen iç ve orta kulağın içinde yer aldığı kemikte herhangi bir kırık oluşturan bir travmada bulantı, kusma ve işitme kaybı ile giden şiddetli birvertigo görülebilmektedir. Ancak zamanla sağlam kulağın sinyal verme görevini üstlenmesi ile vertigo yerini birkaç hafta içinde düzelebilen dizziness’a bırakacaktır. 

Enfeksiyon: Nezle gribe yol açan virüsler iç kulağı ve beyne giden sinirleri tuttuğunda şiddetli bir baş dönmesi karşımıza çıkabilmektedir, bu durumda genelikle işitme pek etkilenmez. Ancak mastoidit yapan şiddetli birbakteriyel enfeksiyonda iç kulağın duyma ve denge fonksiyonu tamamen zedelenebilir. 

Allerji: Bazı kişilerde alerjik olduğu yiyecek ya da inhale partiküle (toz, küf, polen, hayvan tüyü) maruz kalma sonrasında alerjik reaksiyonların dolaşımda yaptığı değişikliklere bağlı dizziness ortaya çıkabilmektedir. 

Nörolojik hastalıklar: Multipl skleroz, sifiliz, tümörler vb. denge sistemini etkileyebilen nadir hastalıklardandır. 

İç kulak hastalıkları: Meniere Hastalığı, Benign paroksismal pozisyonel vertigo vb. çeşitli iç kulak hastalıklarına bağlı pek çok vertigo nedeni bulunmaktadır. Tedavisi neden olan hastalığa göre değişmektedir. 

Dizziness ve vertigo tanısı konduğunda neler yapılır? 

Doktorunuz ayrıntılı bir anamnez (şikayet sorgulaması) ve otonörolojik muayene sonrasında varolan şikayetlerinizin dizziness mı vertigo mu olduğuna karar verir. Gerekirse işitme testi, ENG (elektronistagmografi-iç kulağın durumunu değerlendirmek üzere yapılan bazı özel başdönmesi testleri) bazı grafiler, bilgisayarlı tomografi (BT) ya da manyetik rezonans (MR) isteyebilir. Bazen kan tahlilleri veya kardiyolojik tetkikler gerekebilir. Sonrasında doktorunuz tanınızı koyup ona göre tedavinize başlayacaktır. 

Dizziness ya da vertigo durumunda nelere dikkat etmeliyim?    

• Ani hareketlerden kaçınınız, özellikle yatar poziyondan dik pozisyona geçişte veya bir taraftan diğer tarafa dönüşte yavaş hareket edin ve kendinizi korumaya alın (etrafta tutunabileceğiniz bir şeyler olsun ama düştüğünüzde sizi yaralayabilecek şeyler de olmasın).
• Abartılı baş hareketlerinden kaçınız (yüksek bir yerden bir eşya almak, başı hızlı sallamak, hızlı döndürmek gibi).
• Kan dolaşımını azaltan nikotin, kafein ve tuzdan uzak durunuz.Stres, endişe vb. den mümkün olduğunca uzak kalınız ya da bunları azaltmaya yönelik destek alınız.
• Aşırı aktiviteden kaçınınız. Kendinizi sersemlemiş gibi hissettiğinizde vey başınız dönerken araba kullanmayınız, merdiven çıkmayınız, spor yapmayınız.

Taşıt tutmasını önlemek için ne yapabilirim? 

• Her zaman vücudunuz ve iç kulağınızın aynı hisleri algılamasını sağlayacak şekilde yolculuk yapınız. Örneğin arabada ön koltukta oturun ve uzaktaki manzaraya bakın. Gemide güverteye çıkıp ufka bakın.
• Uçakta pencere yanında oturun ve dışarıyı izleyin. Hareketin en az algılandığı kanat üstünde yer ayırtın.
•  Yolculukta kitap okumayın, arkası yola dönük koltuklara oturmayın.
•  Taşıt tutan bir başka yolcuyla bu konuda konuşmayın.
•  Yolculuktan önce ya da sonra kuvvetli kokulardan ve yoğun baharatlı veya yağlı yiyeceklerden uzak durun.
•   Yolculuktan önce doktorunuzun tavsiye edeceği bir koruyucu ilaç kullanın.

*Bu yazının hazırlanmasında American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery’nin web sitesindeki ilgili makaleden yararlanılmıştır.

Tinnitus, Latince çınlamak anlamına gelen tinnire kelimesinden türetilmiş bir tıbbi terimdir ve Türkçe karşılığı “Çınlama” dır. Kişinin bir ve/veya her iki kulağında ya da kafasında,  ara ara ya da devamlı duyduğu  cırcır böceği sesi, kuş sesi, ıslık sesi, metale vurulurmuş gibi bir ses veya zil sesi olarak tanımladığı, bazen dışarıdan da duyulabilen anormal bir ses duymasıdır. Çınlamanın görülme sıklığı nedir? Genellikle kaç yaş grubunda görülür?

Popülasyonun %10-15′inde çınlama şikayeti mevcuttur. Çınlama her yaştan insanda görülebilmektedir ancak daha çok erişkinlerde görülmektedir. Yüksek gürültüye maruz kalan çocuklarda da erken dönemde çınlama ortaya çıkabileceği için ailelerin bu konuda bilinçli olması gerekmektedir. Çocuklarını bu tür gürültülere maruz kalabilecekleri ortamlara (araba yarışı, futbol maçları, konserler) fazla götürmemeli, götürdüklerinde ise hoparlörden mümkün olduğunca uzakta tutmalıdırlar.

 Çınlama nasıl sınıflandırılır?

Objektif ve subjektif olarak ikiye ayrılarak sınıflandırılır. Objektif tinnitusta kişinin hissettiği çınlamayı çevresindekiler ve hatta muayene ederken bizler de duyabiliriz. Subjektif tinnitus ise sadece hastanın duyabildiği çınlamadır.

Çınlama bir hastalık mıdır?

Çınlama bir hastalık değil, şikayettir. Buna yol açan bir hastalığın varlığını işaret eder.

Çınlamaya yol açan hastalıklar nelerdir?

Bu hastalıkları şu şekilde sıralarsak:

1. Kulak kiri (buşon): En basitinden dış kulak yolunu tıkayan kulak kiri kulakta uğultu şeklinde çınlama yapabilir. Tedavisi kiri temizlemektir.

2. Gürültüye bağlı çınlama: Ani veya uzun süreli yüksek gürültü sonrası iç kulaktaki işitme hücrelerindeki zedelenmeye bağlı ortaya çıkar. Ani olarak ortaya çıkmışsa hiç vakit kaybetmeden bir KBB doktoruna başvurup tedavi almak gerekir, tedavi ile kısmen de olsa düzelme şansı olabilir. Uzun süreli gürültüye maruz kalmaya bağlı olan çınlamalarda ise tedavi ile düzelme pek beklenemez.

3. Bazı ilaçların kullanımına bağlı çınlama: Ototoksik (iç kulağı zedeleyici) ilaçların kullanımına bağlıdır. Bunlar aspirin ve aspirin türevi ilaçlar, bazı idrar söktürücüler (doza bağlı olmak kaydıyla), bazı kanser veya romatizma ilaçları, bazı antibiyotikler(gentamisin, vb.) olarak sıralanabilir.Yine tedavi ile düzelme şansı düşüktür.

4. Kulak enfeksiyonları: Orta kulak iltihabı ya da kulakta sıvı birikimi (seröz otit) gibi durumlarda ortaya çıkan çınlama, eğer iç kulağı etkilememişse, tıbbi tedavi ile çok büyük oranda düzelmektedir.

5. Çene eklem problemleri: Kulakla çok yakın temasta olan çene kasları ve sinirlerinin etkilendiği çene hastalıklarında, işitme sinirinin de dolaylı yoldan etkilenmesine bağlı çınlama ortaya çıkabilmektedir. Bu hastaları Diş Doktoru ve Çene Cerrahları’na yönlendirmek gerekir.

6. Presbiakuzi: Yaşlanmaya bağlı işitme sinirindeki giderek artan kalıcı kayıplara bağlıdır. Çınlamayı tamamen geçirmek günümüz şartlarında hala mümkün değildir ama daha sonra bahsedeceğim bazı yöntemlerle en azından çınlamanın kişide yarattığı rahatsızlığı azaltmaya çalışmaktayız.

7. Kardiyovasküler hastalıklar: Tinnitus hastalarının ortalama %3′ü pulsatil tinnitus hastasıdır, yani bu kişiler genellikle kalp atışlarıyla eş zamanlı giden ritmik, nabız sesi gibi bir ses duyarlar. Bu durum yüksek tansiyon, damar sertliği, boyundaki ana atardamarın anormal kıvrım yapması, boyundaki toplardamarın kafatabanına girerken kulağa yakın kısmının orta kulağa çok yakın geçmesi (juguler bulbus) gibi damarsal kaynaklı olabilir.

8. Kafa ya da boyun travması: Bu gibi durumlarda beraberinde başağrısı, başdönmesi, hafıza kaybı vb. de görülebilir. İşitme sinirinde harabiyet varsa çınlama kalıcı kabul edilir.

9. Meniere Hastalığı: Ataklar halinde başdönmesi, ara ara çınlama ve işitme kayıplarıyla giden bir hastalıktır. Yıllar içinde çınlama kalıcı hal alabilir.

10. Otoskleroz: Kulak kemikçiklerinden stapeste kireçlenme ile giden bir kulak hastalığı olan otosklerozda hastada işitme kaybı, kendi sesini o kulakta toplanırmış gibi hissetme olur. Tedavisi cerrahidir. Ancak beraberinde çınlama da varsa bu kireçlenme işitme sinirini de tutmuş demektir, o zaman kireçlenen kemik cerrahi olarak çıkarılsa bile çınlama büyük oranda geçmeyebilir.

11. Bazı tümörler: Çok çok nadiren iyi huylu ve yavaş büyüyen işitme siniri veya denge sinirini tutan tümörler de çınlamaya yol açabilirler. Bu gibi bir durumda genellikle tek taraflı bir çınlama, belirgin tek taraflı işitme kaybı, dengesizlik, başdönmesi de olmaktadır.

Çınlama şikayeti ile gelen hastalarda ne gibi tetkikler istiyorsunuz?

 Öncelikle ayrıntılı KBB muayenesi yapıyoruz. Orta kulak enfeksiyonu, çene problemi vb. var mı fizik muayenede bunu değerlendiriyoruz. Sonrasında  işitme testlerini(odyometri, timpanometri, akustik refleks vb.) istiyoruz. Gerekirse beyin MR, MR anjiografi gibi ileri tetkikler de istenebilir.

Çınlama tedavisinde neler uygulanmaktadır?

Çınlama tedavisinde zeminde orta kulak iltihabı vb. organik bir neden saptandıysa ona yönelik bir tedavi başlanıyor. Ancak işitme sinirinde herhangi bir harabiyet oluşmuşsa, çınlamanın kişide yarattığı rahatsızlığı azaltmaya yönelik yardımcı tedavi ve teknikleri uygulamaktan başka birşey yapamıyoruz ne yazık ki günümüzde. Belki ileride işitme sinirini yenileyebilecek DNA ve hücre çalışmaları ile sinir tamiri mümkün olur ve biz de hastalarımıza daha çok yardımcı olabiliriz.

Bahsettiğiniz yardımcı tedavi ve teknikler nelerdir?

Seçeneklerden biri olan tıbbi tedavide (trimetazidine, betahistidine, ginkgo biloba) gibi tablet şeklinde kullanılan ilaçların en az 12 hafta süreyle uygulanması gerekmektedir. Çınlama derecesi kişiden kişiye nasıl değişmekteyse tıbbi tedaviden fayda görme derecesi de aynı şekilde değişmektedir. Bazı hastalar bu tedaviyle çınlamalarının belirgin azaldığını söylemekteyken, bazıları da hiçbir fayda görmediklerini belirtmektedir. Bunun yanısıra çınlamanın eşlik ettiği depresyon vb. psikiyatrik bozuklukların tedavi edilmesinin de çınlama şiddetini azaltmada oldukça faydalı olduğu görülmüştür.

Diğer bir tedavi seçeneği “Tinnitus Maskelemesi”dir. Kulak içi ya da kulak arkasına takılan ve işitme cihazına benzeyen bu cihazlar hastanın çınlayan kulağına düşük seviyede beyaz gürültü dediğimiz sabit bir ses vererek kişinin varolan çınlamasının bir nevi maskelenmesini yani duyulmamasını sağlar. Bu şekilde bir cihaz takmak istemeyen ve çınlamasına takılıp gece uykuya dalmakta zorlanan hastalar yataklarının başucuna zaman ayarlı bir radyo koyup, fm kanalını cızırtı duyulacak şekilde ayarlayıp yatarlarsa, benzer etkiyle çınlamaları maskelenecek ve daha rahat uykuya dalacaklardır.

Biofeedback denen bir başka yöntemde çınlamaya eşlik eden stres ve anksiyetenin azaltılması hedeflenmektedir. Kişiye rahatlama teknikleri öğretilir ve çınlamanın derecesini azaltmada bu teknikleri kullanması öğütlenir. Aylar boyunca bir psikolog eşliğinde haftalık seanslar halinde terapi gerektirir. Yapılan bilimsel çalışmalarda hastaların %80′ninde çınlamada azalma olduğu saptanmıştır.

“Tinnitus feedback retraining terapi” adı verilen son zamanlarda popüler olan bir başka teknikte, biofeedback terapisi esnasında kişinin çınlayan kulağına beyaz gürültü veren özel programlanmış bir işitme cihazı takılır, kişinin çınlamasıyla başedebilmesi öğretilmeye çalışılır. 1-2 yıl süren bu tedavi çınlama şiddetine göre minimum  haftada 1 saat ile ayda bir saat arası değişen sıklıkta uygulanır. Yapılan bilimsel çalışmalarda %82 başarı elde edildiği görülmüştür.

Geleneksel Çin Tıbbında, çınlamanın karaciğer ya da böbreğe “chi” denen enerji akışındaki bozukluktan kaynaklandığına inanılmaktadır. Belirli bölgelere uygulanan Akupunktur tedavisi, çınlamanın şiddetini azaltmada kısmen de olsa yardımcı olabilmektedir.

Son zamanlarda ülkemizde de uygulanmaya başlanan bir diğer yöntem Tinnimed denen düşük seviyeli lazer uygulamasıdır. Fiberoptik bir kablo ve yumuşak silikon başlıklı bir adaptör ile kulağa takılarak en az 10 hafta günde 1 kez 20 dakika süreyle düşük doz lazer ışını kulak zarı içinden geçirilerek kokleaya gönderilmektedir. Amacı zedelenmek üzere olan sinir hücrelerinin tamiri için gerekli hücresel yanıtın uyarılmasıdır.

  *Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Siz de metrobüste, otobüste, vapurda “çıstım çıstım” şeklinde sesler duyup acaba kimden geliyor diye bakanlardan mısınız? Peki benim gibi, kaç kere müziği o kadar yüksek sesle dinleyen kişiyi uyarmak geçti içinizden ya da uyardınız? İnanın bana, bir erken yaşta  sağırlar ordusu yetişiyor!!! 

Peki, gürültü veya yüksek sesle müzik dinlemenin zararları nedir? Aşağıda okuyacağınız yazı, soru-cevap şeklinde bu konuyu açıklamaktadır.

Gürültüye maruz kalmak kulaklarımı nasıl etkiler?

Yeterince yüksek ya da yeterince uzun süre gürültüye maruz kalmak işitmenizi bozabilir. Bu durumda işitmeyi sağlayan iç kulaktaki hassas hücrelerin yapısında bozulmalar ortaya çıkmakta ve bu da “Sinirsel tip işitme kaybı”na (nörosensoriyel tip işitme kaybı) yol açmaktadır.  Canlılığını kaybetmiş hücrelerin kendini yenileme şansı, aklınıza gelebilecek her tür tedavi yapılsa bile, maalesef yoktur. Bu nedenle bu tür işitme kayıpları kalıcı olmaktadır.

Ne tür gürültüler kulağım için zararlıdır?

Kişilerin farklı gürültü tiplerine verdikleri tepkiler ve hassasiyetleri farklıdır. Genel bir kural olarak, eğer zeminde yer alan gürültüde kendi sesinizi duyurabilmek için bağırmanız gerekiyorsa bu gürültü size zarar verebilecek boyutta demektir.  

Ses bilimsel olarak 2 şekilde ölçülür. 1-Ses yüksekliği (ses şiddeti-intensity) Desibel (dB) olarak ölçülür. 2-Sesin perdesi (tını-pitch) yani sesin saniyedeki titreşim frekansı Hertz (Hz) ile ölçülür. Düşük perdeli seslere kalın ses tonu veya tuba (bir tür müzik aleti) sesi örnek verilebilir. Yüksek perdeli sese ise keman sesi iyi bir örnektir.  

Sesin titreşim sıklığının işitme kaybıyla bağlantısı nedir?

İşitmesi en iyi olan küçük yaş çocuklar genellikle 20 Hz (örn. borulu orgun en düşük sesi) -20.000 Hz (örn. köpek çağırma düdüğünün en tiz sesi-ki çoğu insan duyamaz) arası sesleri ayırt edebilir.

İnsan sesi genellikle 300-4000 Hz arasında bir tınıya sahiptir. İşitme kaybı ortaya çıktığında öncelikle ince seslerde kayıp başlar, bu da yüksek frekanstaki kadın ve çocuk seslerinin duyulmasını zorlaştırır. Ayrıca yüksek frekansı algılayan hücrelerin kaybında duyulan seste deformasyon ortaya çıkar ve bu da kişi sesleri duysa bile konuşmayı algılamada zorlanır.

Desibeli incelersek, insan kulağının duyabileceği en düşük ses şiddeti 0 dB, en yükseği ise  180 dB (örn. uzay mekiğinin kakış anındaki gürültü) civarıdır. dBA ise insan işitme sisteminin en çok duyarlı olduğu orta ve yüksek frekanslara daha fazla ağırlık veren bir ses düzeyi ölçütünü gösterir. A ağırlıklı ses düzeyi olarak tabir edilen dBA, gürültünün etkilenim değerlendirilmesi ve kontrolünde yaygın olarak kullanılır.

Aşağıda çevremizde yer alan bazı seslerin dB olarak karşılıkları listelenmiştir:

      0 dB İnsan sesinin duyabileceği en düşük ses şiddeti

      30 dB Fısıltı sesi

      60 dB Günlük konuşma sesi, dikiş makinesi, daktilo sesi

      90 dB Çim biçme makinesi sesi, kamyon sesi-Bunlara korunmadan maruz kalma süresi günde maksimum 8 saat olmalı!

      100 dB Testere, matkap, kar aracı sesi-Bunlara korunmadan maruz kalma süresi günde maksimum 2 saat olmalı!

      115 dB Kum püskürtme arabası, rock konseri, araba kornası-Bunlara korunmadan maruz kalma süresi günde maksimum 15 dakika olmalı!

      140 dB Silah atışı, jet motoru gürültüsü- Mutlaka kulak koruyucu takmalı, yoksa şiddetli ağrı ve kısa süre maruz kalınsa bile işitme sinirinde harabiyet ortaya çıkabilir.

Uzmanlar devamlı olarak 85 dB ve üstü şiddette sese maruz kalmanın tehlikeli olduğunu belirtmektedir.

Gürültüye maruz kalma süresi değişince işitme kaybının miktarı da değişir mi?

Tabii ki! Ne kadar uzun süre yüksek gürültüye maruz kalınırsa, hasar o kadar fazla olur. Bir de gürültüyü yaratan şeye ne kadar yakınsanız hasar o kadar artar.

Her silah atışı, yakın planda duran herhangi birinin kulaklarını zedeleyecek bir gürültü yaratır. Geniş kalibreli silahlar ve topçu sınıfı ağır silahlar ses şiddetleri en fazla olduğu için en kötü olanlarıdır. Ancak mantar tabancası ve maytaplar bile kulağınıza yakın patlamışsa işitme sinirine zarar verebilir

Özellikle son yıllarda gençlerde işitme kaybı görülme sıklığında dikkat çekici bir artış olduğu saptanmıştır. Bu duruma i-pod vb. taşınabilir kulaklıklı aletlerin yaygınlaşması ve gençlerin günün çoğu kısmını kulaklıkla yüksek şiddetli rock müzik dinleyerek geçirmesinin yol açtığına inanılmaktadır.  

Bu nedenle, kulaklıkla müzik dinlerken, ses ayarını öyle bir ayarlamanız gerekir ki, sizin müzik dinlediğinizi hemen yanınızdaki kişi duymamalı!!!

Gürültü başka nelere neden olur?

Gürültüye maruziyet sonrasında genellikle çınlama (tinnitus) ortaya çıkmaktadır ve maalesef sıklıkla kalıcı olmaktadır.

Bazı kişiler yüksek ses altındayken sinirli ve hassas olurlar. Bu da kan basıncını, kalp atım hızını ve mide asit miktarını arttırmaktadır.

Kimler kulak koruyucu takmalıdır?

Gürültülü bir ortamda çalışmanız gerekiyorsa mutlaka kulak koruyucu takmanız gerekir. Ayrıca elektrikli tamir aletleri, gürültülü bahçe aletleri, silah atışı, motosiklet ya da kar aracı kullanırken mutlaka takmalısınız.

Koruma takmadan yüksek sese ne kadar süre maruz kalınabilir?

85 dB civarı gürültüye devamlı maruz kalmanın giderek artan bir işitme kaybına neden olduğu saptanmıştır, bundan daha yüksek şiddetteki seslerde ise işitme kaybının ilerleme hızı artmaktadır. Korunmayan bir kulakta ortalama gürültü seviyesinin her 5 dB üstündeki seste izin verilen maruziyet süresi yarı süreye inmelidir. Örneğin 90 dB sese 8 saat, 95 dB sese 4 saat, 100 dB ses ise 2 saatten fazla maruz kalınmaması gerekir. Yine korunmayan bir kulakta müsaade edilen maksimum ses şiddeti 115 dB ve 15 dakikayı geçmeyecek şekildedir. 140 dB ve üstündeki herhangi bir sese korunmasız maruz kalınmasına izin verilmez.  

Türkiye’de işyeri gürültüsü hakkındaki yasal düzenlemeler nasıldır?

Türkiye’de gürültü hakkındaki yasal sınırlamalar 23 Aralık 2003 Tarihli Resmi Gazetede 25325 Sayı no ile yayınlanan “Gürültü Yönetmeliği” adı altında belirlenmiştir, bu konuda ayrıntılı bilgiye http://www.alomaliye.com/gurultu_yonetmelik.htm adresinden ulaşabilirsiniz.

Bu yönetmeliğin 2. bölümünde yer alan İşveren Yükümlülükleri başlığında 5. maddede belirtildiği üzere günlük gürültü maruziyet sınır değeri 8 saatlik iş günü için 87 dB, en yüksek maruziyet etkin değeri 8h = 85 dB, en düşük maruziyet etkin değeri 8h = 80 dB olarak belirlenmiş, işçiyi etkileyen maruziyetin belirlenmesinde, işçinin kullandığı kişisel kulak koruyucularının koruyucu etkisi de dikkate alınarak maruziyet sınır değeri  uygulanacağı, maruziyet etkin değerlerinde kulak koruyucularının etkisinin dikkate alınmayacağı vurgulanmıştır. Yeterli ölçümle tespit edilen haftalık gürültü maruziyet düzeyinin 87 dB’i aşmayacağı, bu işlerdeki riskleri en aza indirmek için yeterli önlemlerin alınması gerektiği belirtilmiştir.

Amerika’daki yasal uygulamalara bakıldığında yüksek gürültüde çalışan kişilerin 8 saatlik çalışma süresince 90 dB’den daha fazla gürültüye maruz kalması durumunda kulak koruyucu takmaları zorunludur. İşveren bu işte çalışan kişilere ücretsiz olarak kulak tıpası ve kulaklık sağlamakla yükümlüdür. Yıllık işitme tetkiklerinde herhangi bir kulakta yüksek frekanslarda 10 dB ve üstünde bir kayıp saptandığında 8 saatlik çalışma süresi içinde 85 dB ve üstü gürültüde de kulak koruyucusu takma zorunluluğu getirilir. Daha fazla bir işitme kaybı varlığında ise bir KBB uzmanına başvurulmaktadır.

Çevresel gürültü konusunda Türkiye’de ne gibi yasal düzenlemeler bulunmaktadır?

Çevre ve Orman Bakanlığının “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” (2002/49/EC) bu konuya ayrıntılı olarak değinmektedir. (http://www.cevreorman.gov.tr/yasa/y/25862.doc) Örneğin “Rekreasyon ve eğlence yerlerinin çevresel gürültü kriterleri” başlıklı Madde 27’de üzeri ve etrafı fiziksel olarak açık ve yarı açık olan bahçeli gazino, dans salonları, lunaparklar, animasyon ve eğlence merkezleri, fuar, piknik yerleri, açık hava sinemaları, lokantalar, kahvehane ve dükkanlar gibi kamuya açık yerler ile diskotek, kulüpler, barlar, restoran ve düğün salonları gibi kapalı ve/veya yarı açık olan yerlerde elektronik olarak yükseltilmiş müzik ve her türlü ses kaynağının tam yükte çalışması durumunda eğlence yerlerinde çevreye yayılan gürültü düzeyinin mevcut arka plan gürültü düzeyini 5 dBA’dan fazla aşamayacağı vurgulanmaktadır.

Kulak koruyucular, kulak zarına ulaşan sesin şiddetini azaltmaya yarar. 2 tiptir: Kulak tıpası ve kulaklık. Kulak tıpaları dış kulak yoluna tam oturmalı, yıpranmış olmamalı, gerekirse dış kulak yolu kalıbı alınarak kişiye özel olarak yapılmalıdır. Kulaklık ise kulak kepçesini tam olarak saran ve ayarlanabilir bir baş bandıyla yerinde tutulan bir alettir.

Uygun yerleştirilmiş bir kulak tıpası ya da kulaklık ses şiddetini 15-30 dB kadar azaltmaktadır. Düşük frekanslı sesler için tıpalar, yüksek frekanslı sesler için ise kulaklıklar seçilmelidir. 105 dB’i geçen  gürültülerde kombine kullanımı önerilir.

Kulak girişini sadece pamukla tıkasam yetmez mi? Pamuk topları ya da kağıt mendil parçası tıkaçları en zayıf tıkaç türleridir, gürültüyü ortalama 7 dB azaltabilirler.

Kulak koruyucu kullanımı yeterli olmakta mıdır?

Yapılan çalışmalarda işçilerin yarısında koruyucuyu düzgün takmama ya da devamlı kullanmama nedeniyle beklenen koruma etkisine ulaşılamadığı saptanmıştır. Kulak koruyucunun 8 saat boyunca devamlı kullanımı ile 30 dB gürültü azalması sağlanırken, 1 saatliğine kullanmama durumunda ortalamaya vurulduğunda bu azalma 9 dB’e düşmektedir.

Kulaklık ya da tıpanın iyi yerleştirildiğinin kriteri kişinin kendi sesini daha yüksek ve derin duymasıdır. Bu sağlanamamışsa yeterli koruma yok demektir.

Kulak koruyucu takınca diğer insanları ya da makineleri duyabilecek miyim?

Nasıl bir güneş gözlüğü çok fazla ışık altında görmeye yardımcı ise, kulak koruyucular da çok gürültülü ortamlarda konuşmanın anlaşılabilirliğini sağlamaktadır. Anck, işitmesinde sorun olan veya konuşulanı algılamada sorunu olan kişilerde, bu görevini etkin bir şekilde yerine getiremez.

*Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Kulak 3 kısıma ayrılır: Dış kulak yolu-kulak kepçesi, orta kulak ve iç kulak. Östaki tüpü burnun gerisi ile orta kulağı birbirine bağlayan ince bir tüptür. Normalde yutkunmakla, esnemekle açılıp kapanarak dış ortamla orta kulak hava basıncını eşitlemekle görevlidir. Ayrıca orta kulağı kaplayan ince mukus tabakasının da burun yoluyla dışarı atılmasını da sağlar. 

Östaki tüpünün nezle, grip, alerji vb. nedenlerle tıkanması durumunda hava basınçları eşitlenemez, orta kulakta hapsolan hava zamanla absorbe olur ve bu durumda orta kulakta negatif basınç karşımıza çıkar. Bu durum kulak zarının orta kulağa doğru vakum gibi çekilmesine yol açar. Sinir bakımından zengin bir yapı olduğu için kişide ağrı, basınç hissi, tıkanıklık ve hafif işitme kaybı ortaya çıkar. Östaki tıkanıklığı uzun sürerse zamanla bu negatif basınç çevre dokulardan orta kulağa sıvı çekilmesine yol açar, bu durumda basınç ve işitme kaybı artar. Buna “seröz (effüzyonlu) otit” adı verilir. Bu biriken sıvının bakteri ile istilası durumunda ise orta kulak iltihabı (akut otit) karşımıza çıkar. 

Östaki tüpünün müzmin tıkanıklığına ya da fonksiyonundaki yapısal  bozukluğa “Östaki disfonksiyonu” adı verilir. Bu durum genellikle burnun müzmin bir tahriş edici etkene (alerji, yoğun hava kirliliği, sigara kullanımı vb.) maruz kalması durumunda östaki ağzı mukozasının da devamlı etkilenip daralması ile oluşur. Ayrıca, östaki ağzı etrafında fazla yağ depolanması ve daralmaya yol açması nedeniyle şişmanlık da buna yol açmaktadır. Tam tersi olarak hızla kısa sürede kilo vermek ya da aşırı zayıflık da östaki ağzı etrafı yağ dokusunun azlığına bağlı kollapsına yol açıp fonksiyonunu bozabilir. Çok nadiren de burun etleri (nazal polip), yarık damak ve geniz tümörleri de östaki disfonksiyonu nedeni olabilir.

1-6 yaş arası çocuklarda östaki tüpünün oldukça dar ve düz olması nedeniyle seröz otit, akut otit vb. östaki disfonksiyonuna bağlı sorunlar sık görülebilmektedir. Bu yaş grubunda müzmin  geniz eti iltihapları olması da, buraya anatomik olarak çok yakın olan östaki ağzını oldukça etkilemektedir. Yine bu tüpün düz olması da özellikle biberonla beslenme sırasında sütün burnun arka tarafından östaki yoluyla orta kulağa kaçışına yol açabilmektedir ki, bu nedenle biberonla beslerken bebeğin/çocuğun oturura yakın tutulması, yatakta yatarken beslenmemesi, emzirme/biberonla besleme sonrası en az 2 saat dike yakın oturtulması, hemen uyutulmaması önerilir.

Bazen de östaki ağzını tıkayacak herhangi bir neden yokken fonksiyon yetersizliği karşımıza çıkabilir. Bu durum genellikle genetik geçişli olup östaki ağzını açıp kapatmakla görevli çiğneme kaslarının anatomik/fizyolojik bozukluklarına bağlanmaktadır. Genellikle sık orta kulak iltihabı geçiren ve geniz eti sorunu olmayan bir çocuk ya da erişkinin aile öyküsünde  anne/babasının da çocukken kulak sorunları yaşadığını öğrenirsiniz.

Tıbbi tedavi:

1. Anti-alerjik ve Dekonjestan ilaçlar:
Alerjik kişilerde gerekli testlerden sonra alerjenlerin tanımlanması ve kişinin mümkün olduğunca bunlardan kaçınması gerekmektedir. Aşı tedavisi kısmen yardımcı olsa da etkileri uzun sürede görülmektedir. .Buruna sıkılan kortizonlu spreyler, burun ve östaki mukozasının şişliğini azaltarak sorunu ortadan kaldırabilmektedir. Ancak ilacın bu etkisi 2. haftadan sonra başlar.

Antihistaminikler ise burun mukozasının alerjenle teması sonrası ortaya çıkan reaksiyona vücudun tepkisini azaltmaktadırlar.

Dekonjestan ilaçlar burun içi kan damarlarını büzerek östaki tüpü ağzı etrafındaki mukoza şişliğini azaltarak etki gösterirler. Bu etki ilaç uygulanmaya başlar başlamaz görülür. Ancak vücut buna adaptasyon gösterip 5. günden uzun kullanımda bu etkisini ortadan kaldırmakta, hatta tam tersi burun ve östaki ağzı mukozasında şişmeye yol açmaktadır.

2. Kulakların havalandırılması:
Bilinen en basit havalandırma yöntemi sakız çiğnemektir, bu sayede östaki ağzını açıp kapatmakla görevli kasları çalıştırıp östaki ağzından sıvı drenajını sağlayabilirsiniz.

Burun ucunu parmaklarınızla tamamen kapatacak şekilde sıkıp, yanaklarınızı havayla doldurup, parmaklarınızı çekmeden ve ağzınızdan hava kaçırmadan sümkürme hareketi yapmanız halinde -ki buna Valsalva manevrası-denir, östaki ağzından orta kulağa doğru zorlu bir hava akışı sağlayabilirsiniz.

Bir diğer yöntem, burun deliklerinizden birini kapatıp diğerinin ucuna bir pipet ya da içi çıkarılmış tükenmez kalem ucunu sadece girişe yerleştirip bunun ucuna takacağınız bir balonu burun yoluyla şişirmeye çalışmaktır.

Her iki manevra da burun akıntısı varken yapılmamalıdır, çünkü enfekte mukusu havayla birlikte östaki tüpüne itebilirsiniz.

Cerrahi Tedavi:

Cerrahi tedavinin primer amacı çalışmayan östaki tüpünü bypass edip orta kulağı havalandıracak başka bir yol bulmaktır.

1. Miringotomi:
   Kulak zarının belli bir bölgesine yapılacak ince bir kesi-halk arasındaki tabiriyle kulağı çizme- orta kulakta birikmiş olan sıvının vakumlanarak temizlenmesine imkan sağlar. Genellikle 1-3 gün içinde bu kesi kapanır, bu süre zarfında da östaki tıkanıklığını açıcı ilaçların etkisi başlar. Ancak sorun devam ederse orta kulakta tekrar sıvı birikebilir.
2. Ventilasyon tüpü (kulak tüpü) uygulanması:
   Bazı durumlarda, kulağı çizmenin yetersiz olacağı düşünülüyorsa kulak zarı üzerine küçük bir tüp yerleştirilir. Bu sayede östaki ağzı ve orta kulağa iyileşmesi için dahya uzun süre verilmiş olur. Genellikle 6-12 ay süreyle orta kulağın havalanmasını sağladıktan sonra zamanla tüp kendiliğinden atılır ya da hekim tarafından çıkarılır. Bu işlemin dezavantajı tüp yerinde olduğu müddetçe kulağa su kaçırılmamasını gerektirmesidir. Bir diğer dezavantaj ise nadir de olsa tüp takılan yerin iyileşmeyip delik kalmasıdır. Bu durumda kulak zarının yamanması gerekecektir.

Uçmaya bağlı Östaki Disfonksiyonu:

Uçuş sırasında kulaklar devamlı olarak değişen basınç farklılıklarına maruz kalmaktadır. Özellikle iniş sırasında kabin basıncı düşmekte ve bu durumda orta kulakta rölatif olarak pozitif basınç ortaya çıkmaktadır. Pek çok kişide östaki yoluyla bu basınçlı hava atılabilmekte ve kişi herhangi bir sorun yaşamamaktadır. Esnemek, yutkunmak, sakız çiğnemek veya valsalva manevrası yoluyla kulağa hava vermeye çalışmak, basınç nedeniyle ağzı kapanan östakinin açılmasını sağlayarak sorunu ortadan kaldırabilmektedir. Ancak östaki ağzının nezle vb’ye bağlı mukozada şişme nedeniyle tıkalı olması durumunda bu hareketler fazla işe yaramamaktadır.  Bu nedenle nezle-grip iken uçağa binilmemesi gerekir. Bu konuyla ilgili ayrıntılı bilgiyi “UÇAK YOLCULUĞU VE KULAK AĞRISI” konulu sayfada bulabilirsiniz.

*KAYNAK: http://www.bcm.edu/oto/jsolab/eust_tub.htm

Gelişmiş ülkelerde çocukların yaklaşık % 62′si 1 yaş civarında, % 80′i 3 yaş civarında ve %100′ü ise 5 yaş civarında ilk orta kulak iltihabı atağını geçirmektedir. Bu kadar sık ve yaygın görülen bu hastalığı önleyebilmek adına günümüzde pek çok araştırma ve çalışma yapılmaktadır. Bunlardan biri aşılamadır.

Aşı nedir?Aşı, vücudun bağışıklık sistemini uyararak belli bakteri ve virüslere karşı savaşa hazırlıklı olmasını sağlayan bir tür preparattır. Aşı uygulandıktan sonra, ilgili mikroba karşı vücutta “antikor” adı verilen proteinler (bir nevi silahlar) üretilir ve bu sayede o mikropla temas durumunda, mikrobun yok edilmesi ya da zararlı etkisinin hafifletilmesi amaçlanır.

Pnömokok mikrobu (Streptococcus pneumoniae)  orta kulak iltihabı, sinüzit, pnömoni (zatürre) ve menenjit gibi oldukça riskli  hastalıklara yol açtığı bilinen en sık görülen ajanlardan biridir.  Günümüzde bu mikrobun pek çok türüne karşı geliştirilmiş bir aşı bulunmakta ve Türkiye’de de rutin olarak uygulanmaktadır. Yaş gruplarına göre uygulama sıklığı ve sayısı değiştiği için bu konu hakkında bilgi almak üzere çocuk doktorunuza başvurmanız gerekmektedir.

Konjuge Pnömokok Aşısı: Oldukça etkili ve güvenli bir aşıdır.  Kişiden kişiye değişmekle birlikte, mikrobun tehlikeli formlarının % 97′sine karşı koruma sağlamaktadır. Aşı sonrası yan etki olarak iğne yapılan yerde kızarıklık, şişlik ve hassasiyet ile hafif ateş görülebilir. Allerjik reaksiyon ise çok nadirdir. Bebeklere uygulanabilen ve 2 yaş altına yapılabilen tek pnömokok aşısıdır. 5 yaş altı çocuklarda konjuge aşı orta kulak iltihabını önlemede oldukça etkilidir. 

Haemophilus influenzae (NTHi) ve  Moraxella catarrhalis aşısı: Orta kulak iltihabı ve sinüzite yol açan diğer en sık görülen ajanlardan olan Hemofilus ve Moraxella mikrobuna yönelik aşı geliştirme  çalışmaları devam etmektedir.

*Bu yazının hazırlanmasında American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery’nin web sitesindeki ilgili makaleden yararlanılmıştır.

Benign (gidişatı iyi) Paroksismal (aniden başlayan) Pozisyonel (baş hareketleri ile tetiklenen) Vertigo (baş dönmesi) yani baş harfleriyle  ”BPPV” erişkinlerde en sık baş dönmesi nedeni olarak karşımıza çıkmaktadır. En tipik bulgusu pozisyon değişikliği sonrasında oluşan ve 1-2 sn süren etrafın fıldır fıldır döndüğü bir baş dönmesi atağı yaşanmasıdır.  Bu durum genellikle yataktan kalkma ya da  yatağa yatma anında, yatakta sağdan sola dönerken, yerden eğilip ya da yukarı uzanıp bir şey alma sırasında ortaya çıkar.  Kişi birden bu şekilde bir dönme yaşayınca korkar ve bir yerlere tutunma ihtiyacı hisseder. Bazen tutunamayıp düşebilir. Bulantı ve kusma da eklenebilir. Kişinin gözlerine dikkatli bakıldığında göz bebeklerinin bir tarafa doğru döner gibi hızlı hızlı hareket ettiği görülür(nistagmus).

BPPV’nin nedeni iç kulakta denge sağlayan organların içinde yer alan mikroskopik taşların/kristallerin (otokonya)  yerlerinden kopup iç kulak sıvısında serbest yüzmesi ve yarım daire kanallarının içine kaçmalarıdır. Yarım daire kanallarının görevi yatay, dikey ve çapraz düzlemdeki hareketleri algılayıp beyne sinyal göndermek ve bu sayede kişinin dengesini sağlamaktır. Yanlışlıkla bu kanalların içine giren bu taşların hareketi sanki kişi bu düzlemlerden birinde devamlı hareket ediyormuş gibi bir yanlış algılamaya neden olur. Bu da baş dönmesi şikayetlerini açığa çıkarır. (Bkz. Dizziness (sersemlik hissi), Vertigo (baş dönmesi) ve Taşıt tutması)

Tanı, bir Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından detaylı bir anamnez alma sonrasında yapılacak ayrıntılı KBB muayenesi ve otonörolojik muayene ile ayırıcı tanılar ekarte edilerek konulur. “Dix-Hallpike” adı verilen muayenede kişi başı aşağı sarkacak şekilde yatağa yatırıldıktan sonra doktor tarafından çeşitli baş hareketleri yaptırılarak kristallerin yerinden oynayıp oynamadığı, oynadıysa hangi kulağın etkilendiği saptanır.

BPPV tedavi edilmesi en kolay baş dönmesi nedenlerinden biridir. Tipik tedavisi taşların eski yerine dönmesini sağlayan özel manevraların uygulanmasıdır (Apley, Modifiye Apley vb.)  Genellikle ilaç tedavisi eklenmesine gerek yoktur.  Manevra sonrasında kristallerin yerinden oynamaması için 3 gün kesin istirahat edilmeli, herhangi bir eğilip kalkma, yukarı uzanma yapılmamalı, baş ve vücut adeta bir robot gibi beraber hareket ettirilmeli, 1 hafta süreyle araç kullanılmamalı ve baş yüksek olacak şekilde (45 derece açı ile)  etkilenmeyen kulak üstüne yatılarak uyunmalıdır. Doktorunuz 1. hafta sonunda sizi kontrole çağırıp muayenenizi tekrarlayacak ve gerekirse tedavi edici manevrayı tekrar uygulayacaktır. Çoğu hastada şikayetlerin çoğu 1 haftada geçmekte, hafif dengesizlik ve sendeleme hissi ise 1 ay kadar sürmektedir. 

Tekrarlayan BPPV atakları olan kişilerde konjenital/akkiz anatomik problemler ya da Meniere Hastalığı akla gelmelidir.

*Bu yazının hazırlanmasında American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery’nin web sitesindeki ilgili makaleden yararlanılmıştır.

Normalde işitmenin sağlanabilmesi için dış kulak yoluna giren sesin, kulak zarında titreşim yaratarak orta kulağa iletilmesi, sonrasında kulak kemikçiklerinin de titreşimi ile iç kulaktaki salyangoza (koklea) iletilen ses dalgalarının işitme hücrelerini uyararak işitme siniri yoluyla beyine sinyal göndermesi gerekir. Koklear implant bu doğal yolu by-pass edip direkt olarak işitme sinirini uyararak işitmeyi sağlamaktadır.

Koklear implant normal bir işitme sağlayamaz ya da bozulan işitmeyi eski haline getiremez. Sadece işitme sorunu olan kişinin kendi konuşmasını anlayabilme ve çevreden gelen sesleri belli bir ölçüde algılayabilmesini sağlar. 1980′li yılların ortalarında FDA (Food and Drug Administration-Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) onayı alan bu cihazı şu anda kullanan kişi sayısı 60.000′den fazladır. 

• Kimler koklear implant adayıdır?

İşitme engelli olarak doğan çocuklar (en geç 6 yaşına kadar ameliyat olmaları gerekir, ideali 2-3 yaştır)

Enfeksiyon (menenjit, kızamık vb.), otoimmün hastalık veya herhangi bir nedenden dolayı sonradan işitme kaybı oluşan erişkinler,

Yaşlanma ya da gürültüye bağlı zamanla ilerleyici işitme kaybı gelişen erişkinler koklear implant adayı olabilir. Ancak kişinin buna uygun olup olmadığı yapılacak tetkiklerden sonra “Koklear İmplant Ekibi” adı verilen, bu konuda uzmanlaşmış bir ekip tarafından değerlendirilerek saptanır. Bu ekipte implant konusunda deneyin kazanmış KBB uzmanı, odyolog/odyometrist, psikolog, ses terapisti bulunmaktadır.

•  Kimler koklear implant için uygun aday olmayabilir ?

• Koklear implant nasıl bir cihazdır?

• Koklear implant ne fayda sağlar?

İşitme engelli olarak doğan bir çocuğa ne kadar erken dönemde implant uygulanırsa, çevredeki seslere o kadar erken maruz kalarak algılama yeteneği o kadar fazla olacak ve konuşması da o kadar düzgün olacaktır.

Daha önceleri normal işitmesi olup herhangi bir nedenle işitmesini yitiren erişkinlerin toplumdan kendilerini soyutlamasına engel olmakta, konuşma yeteneğini yitirmeden ameliyat olması durumunda ise önceki yaşantısına dönebilme şansını sunmaktadır. 

• Koklear implanta alternatif ne gibi tedaviler bulunmaktadır?

• Koklear implant cerrahisi nasıl uygulanmaktadır?

•  Bu cerrahinin ne gibi riskleri bulunmaktadır?

Pek çok cerrahide olduğu gibi koklear implant cerrahisinin de düşük oranda da olsA bazı riskleri bulunmaktadır.

Koklear implant yerleştirilmesi ile o kulakta arta kalan işitme hücreleri harap edilmektedir ve bu durum geri dönüşsüzdür.

Kanama, enfeksiyon, cihazın çalışmasında sorun, yüz sinirinde zayıflık, çınlama, sersemlik hissi ve işitmenin kazanımında yetersizlik diğer risklerdir.

Geç dönem ortaya çıkan ancak nadir olan (60.000 hastanın 91′inde) bir komplikasyon menenjittir. Bu kişilerin menenjit gelişimini kolaylaştıran bazı doğumsal anomalileri olduğu saptanmıştır. Koklear implant iç kulakla orta kulak arasında yerleştiği için orta kulak enfeksiyonları iç kulağa kolayca ulaşmakta, buradan da beyine gitmektedir.

KAYNAK: http://www.bcm.edu/oto/jsolab/cochlear_implants/cochlear_implant.htm, http://www.tkbbv.org.tr/, http://www.koklearimplant.com/35.htm

Bu haber beni 6 yıl önceye götürdü. KBB ihtisasımı bitirmek üzere kliniğimizdeki koklear implant (biyonik kulak) uygulamaları ve sonuçları ile ilgili tezimle uğraşırken buldum “Sound and Fury” (Ses ve Öfke) adlı filmi.  2000 tarihli Amerikan yapımı olan bu filmde işitmesi normal olan bir anne-babanın, işitme engelli Peter ile işitme sorunu olmayan Chris Artinian adlı iki oğlu bulunmaktadır. Peter ve işitme engelli karısı Nita’nın 3 işitme engelli çocuğu (biri 6 yaşındaki Heather) vardır. Chris ve işitmesi normal olan fakat ailesi işitme engelli olup işaret dili kullanan eşi Mari’nin ise 5 çocukları vardır, çocuklarından biri (Küçük Peter) işitme engellidir. Chris ve Mari 1,5 yaşındaki oğullarına koklear implant takılmasını istemektedirler. Mari’nin ailesi buna ısrarla karşı çıkmaktadır. Çünkü kendilerinin “Deaf Culture”  yani işitme engelliler topluluğunun üyeleri olarak çok özel olduklarını, kendilerine özgü bir dilleri (işaret dili) olduğunu ve “normal” denen insanların bu topluluğu yok etmek için bu tür icatlarda bulunduklarını savunmaktadırlar. Aile içinde çok büyük kavgalar yaşanır. Peter’ın ailesi ise torunları Heather’e bu ameliyatı düşünmeleri için Peter ve Nita’ya baskıda bulunmaktadır. Başlangıçta bu fikre sıcak bakmakta olan Peter ve Nita’nın aklını Mari’nin ailesi karıştırmaktadır.  Filmin sonunda baba Peter implant uygulanmasına karşı çıkar ve işitme engellilerin oturduğu bir mahalleye taşınırlar.  

2006 yılında gösterime giren “Sound and Fury-6 years later” (Ses ve Öfke-6 yıl sonra) isimli filmde ise Heather’a ve kardeşlerine 3 yıl sonra koklear implant uygulanmış olduğunu öğreniyoruz. 12 yaşında olan ve okulunun tek işitme engelli öğrencisi olan Heather, implant geç uygulanmış olsa da anlaşılabilir bir konuşmaya ve iletişim başarısına ulaşmıştır.  Hala işaret dilini kullanmaktadır ve iki farklı dünyaya da adapte olmuştur. İlk filmde implant uygulanmasına ısrarla karşı duran babası, gözleyerek ve okuyup kendini geliştirerek aslında implantın işitme engelli bir çocuk için hayatı ne kadar çok kolaylaştıracağını fark ettiğini ve şu anda bu ameliyatı yaptırmış olduğu için çok mutlu olduğunu ifade etmektedir.

Amerika’da bulunduğum dönemde Baylor Tıp Fakültesi KBB Anabilim Dalı’nın haftalık toplantı konularından biri de “Deaf Culture” idi. Bu topluluğun üyeleri sadece işaret dili kullanmakta, kendilerini engelli değil özel seçilmiş kişiler olarak adlandırmakta, etnik bir grup olduklarını ifade etmekte ve işitme cihazı, biyonik kulak gibi işitmeyi düzeltici her tür tıbbi cihaz ve müdahaleye karşı çıkmaktadırlar.  

1988 yılındaki Washington’daki Gallaudet Üniversitesi’nde çıkan öğrenci hareketiyle ilk olarak kendini duyuran Amerikan İşitme engelliler topluluğu, “İşitme engelli başkan istiyoruz” sloganıyla ilk işitme engelli Amerikan Başkanının seçilmesi için mücadele vermiştir.

Kanada-Toronto’da 2006 yılında açılan “İşitme Engelliler Topluluğu Merkezi”nde bir müze ve sanat galerisi bulunmakta, ziyaretçilere bu kültürün tarihi, gelişimi ve edebiyatı hakkında bilgiler verilmektedir.

*Yazının tüm hakları Op. Dr. Seçil Totan’a ait olup hiçbir şekilde kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz

İŞİTME VE KONUŞMA ARASINDAKİ İLİŞKİ NEDİR?

İnsanlar arasındaki iletişim yolları içinde en önemlisi ve en sık kullanılanı konuşarak anlaşma yoludur. Konuşma öğrenilmiş bir davranıştır, ancak konuşmanın öğrenilmesinde en önemli unsur işitmedir. İşitme kaybı, derecesi ne olursa olsun çocuğun konuşmayı ve dili öğrenmesini etkiler.

Dil, yaşamın ilk aylarından itibaren hızla gelişmeye başlar, normal işiten bebekler 6 haftalıktan itibaren, insan sesine diğer seslerden daha fazla tepki verirler. Bebekler ilk bir yılı deneyim yoluyla çevrelerini öğrenmekle geçirir. Bir yaşından itibaren dil bilgisi açısından görece bir olgunluğa erişirler. Konuşma ve dil gelişimi ise doğumdan itibaren 4 yaşına kadar devam eder.

Çocuklarda işitme kaybı sessiz ve gizli bir engeldir. Çünkü çocuklar, özellikle bebekler iyi duyamadıklarını söyleyemezler. Fark edilmez ve düzeltilmezse konuşma ve dil gecikmesine, sosyal ve duygusal sorunlara ve okul başarısızlığına yol açar. Tanı geciktikçe olumsuz etkiler de fazlalaşır.

TÜRKİYE’DE VE DÜNYADA YENİDOĞANLARDA İŞİTME KAYBI GÖRÜLME SIKLIĞI NEDİR?

Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre, her 1000 bebekten 1 ila 3′ü ileri derecede kalıcı işitme kaybı ile doğmaktadır. Buna göre Türkiye’de yılda 1800 bebek “koklear implant” yani “biyonik kulak” gerektirecek düzeyde işitme kaybıyla doğmakta, ancak bunların erken ve zamanında tespiti konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Doğduktan sonra en geç 6 ay içinde işitme engeli teşhisi konulan ve işitme cihazı uygulanıp özel eğitime alınan bebeklerin konuşma becerisi normal yaşıtlarına benzer düzeyde gelişebilmektedir.

Doğuştan işitme kayıplarının erken teşhis edilmesinin ve bu tip çocuklara erken müdahalenin öneminin belirtilmesinden sonra yine her 1000 bebekten 3′nün işitme kaybıyla doğduğu ve bu durumun en sık görülen doğumsal bozukluk olduğu saptanan Amerika Birleşik Devletleri’nde birçok eyalette yenidoğan işitme tarama testleri rutin hale getirilmiştir. Aynı şekilde Avrupa Birliğine üye ülkelerin de bir kısmında yenidoğan işitme tarama testleri, rutin  tarama testleri içine alınmıştır.

Türkiye’de ise durum nasıldır? Doğuştan işitme kayıpları maalesef ülkemizde genellikle en erken 3 yaş dolayında teşhis edilebilmektedir. İşitme engeli ve erken teşhis yöntemleri hakkındaki bilgi yetersizliği ve erken teşhis sağlayan teknolojilerin yaygın olmaması, teşhis yaşını geciktirmektedir. Sağlık Bakanlığı, hastanelerde dünyaya gelen her bebeğe, taburcu olmadan işitme taramasının uygulanmasını ve bu taramalarda işitme engeli olduğu tespit edilen bebeklere gerekli müdahale ve rehabilitasyon çalışmalarının yapılmasını hedeflemektedir.

İşitme kaybı açısından riskli şu durumlarda işitme testi mutlaka yenidoğan döneminde uygulanmalıdır:  

• Ailede sağırlık hikayesi olması,
• 1500 gr’ın altında doğan bebekler,
• Yüz kulak anomalisi olanlar,
• Suni solunum ihtiyacı olanlar,
• Sarılığın çok yüksek seyretmesi,
• Doğumda uzun süre oksijensiz kalan bebekler.

Özellikle işitme kaybı açısından riskli bebeklerde, beklenmedik yüksek sesli gürültülerde irkilmeme, ağlamama veya herhangi bir tepki vermeme, başını seslenince o yöne doğru hareket ettirmeme, 6-12 ay arasında konuşma sesi çıkarmama, sorulduğunda tanıdık eşya veya kişileri göstermeme gibi belirtiler fark edildiğinde daha ayrıntılı işitme testlerinin yapılması gerekmektedir.

Fotoğrafın tüm hakkı Op. Dr. Seçil Totan'a ait olup, kopyalanamaz.

YENİDOĞAN BEBEKLERE İŞİTME TESTİ NE ZAMAN VE NASIL YAPILIR?                              

Tüm yenidoğan bebeklere eve gitmeden önce, hastanede işitme testi yapılması en uygunudur.

Yalnız unutulmaması gereken nokta, bunun bir tarama testi olduğu, bu testin yalnızca doğumsal işitme kaybı riski olan bebekleri belirleyebileceği ve bebeklik döneminde, daha sonradan oluşabilecek işitme kayıpları için bir garanti olmadığı ve ailenin bebeğinin nasıl diğer gelişimini takip ediyorsa, işitme duyusunu da takip etmesi gerekliliğidir.

Tarama testi olarak adlandırılan OTOAKUSTİK EMİSYON (OAE) TESTİ’nde yenidoğan bebeklerin kulaklarına belli şiddette sesler verilip, duyup duymadığı beyin dalgaları ölçülerek anlaşılır.

Bu test bebeğinize acı veya zarar vermez ve rahatsız edici değildir. Test genelde bebek uykudayken yapılır ve çok kısa sürer. Anestezik veya sakinleştirici herhangi bir şey kullanılmaz. Testi uygulayan kişi, bu testi sessiz bir ortamda gerçekleştirir. Bebeğin kulağının dış kısmının içine yumuşak uçlu bir alet konulduktan sonra buradan kulağa ‘klik’ sesleri gönderilir. Kulak bu sesi işittiği zaman, kulağın iç kısmı(buna koklea denir) yankı yapar. Test uzmanı bir bilgisayar aracılığıyla, bebeğin kulağının sese nasıl karşılık verdiğini görür. Testin güvenilirliği %97 oranındadır. Çocuğunuzun işitme yeteneği bu testle ve gerekirse daha ayrıntılı testlerle her yaşta kontrol edilebilir.   

Eğer tarama testi çocuğunuzun bir veya her iki kulağında güçlü ve olumlu bir karşılık göstermezse bu durum çocuğunuzun işitme kaybı bulunduğu anlamına gelmeyebilir, çünkü işitme yeteneğini kontrol etmeyi zorlaştıran bazı nedenler vardır: Bebeğinizin test sırasında ağlaması ya da sesler çıkarması, doğumdan sonra kulakta akıntı veya geçici tıkanma olmuş olması, test yapılırken arka planda başka sesler olması vb. Bu gibi bir durumda testin tekrarlanması gerekir. Test sonucu yine olumsuz çıkarsa daha ileri işitme tetkiklerine geçilecektir.

Unutmayınız, ülkemizde her yenidoğan bebeğe yapılması zorunlu kan tarama testlerinde hipotiroidi, fenilketonüri gibi hastalıkların sıklığı 100 000′de 10-30 arasında iken, yenidoğanda işitme problemi sıklığı 1000′de 1-3 arasında, yani çok daha sıktır.  Önlem alındığı takdirde, bebeğin gelişimi olumlu yönde etkilenebileceği için doğum sonrası işitme testi yaptırmak ve erken tanı çok önemlidir.

NASIL İŞİTİRİZ?

Kulak ses dalgalarını algılamamızı ve böylece etrafımızdaki sesleri duymamızı sağlayan karmaşık ve narin bir organdır. Kulağımız ayrıca dengemizi de sağlayan yapılar içerir. Kulağımız her biri farklı fonksiyona sahip üç ayrı kısımdan oluşur:

Dış kulak ve dış kulak yolu: Ses dalgalarını toplar, yönlendirir ve sesi kulak zarına ulaştırır. Kulak zarı ise ses uyaranının gelmesiyle titreşir.

Orta kulak: Orta kulakta yer alan kemikçikler, kulak zarı titreşimini içi sıvıyla dolu olan iç kulağa iletirler.

İç kulak ve işitme siniri: İç kulakta saçlı hücreler olarak isimlendirilen özel hücrelerle algılanan ses titreşimi uyarısı işitme sinirine ulaştırılır. İşitme siniri,  bu sinirsel akımları ses olarak algılanmak üzere ilgili beyin bölümüne aktarır.

İŞİTME KAYBI TİPLERİ :

Temel olarak iki tip işitme kaybı vardır. “Orta kulak tipi” ya da “İç kulak  tipi”. Eğer her iki tip kayıp bir arada ise buna “Karma tip işitme kaybı” denir.

Orta kulak tipi (iletim tipi) işitme kaybı: Ses dalgaları iç kulağa varmadan önceki dış kulak ve orta kulak kısımlarında sekteye uğruyorsa bu tip işitme kaybı karşımıza çıkar. Buna yol açabilen hastalıklar dış kulak yolunda kir, enfeksiyon, tümör veya yabancı cisim varlığı, kulak zarında enfeksiyon veya travma sonucu delinme, orta kulakta anormal kemik büyümesi, kemikçiklerin kopması ya da kireçlenmesi, orta kulağı tutan enfeksiyonlar  veya orta kulakta yer kaplayan  tümörler şeklinde sıralanabilir.

İç kulak tipi (sinirsel tip) işitme kaybı: Ses enerjisinin dış ve orta kulaktan iletiminde sorun olmayıp, iç kulaktaki yapılarda ya da işitme sinirinde ortaya çıkan patolojiler sonucunda beyine iletilememesi sonucunda karşımıza çıkar. Buna yol açan nedenler ileri yaş, aşırı yüksek sese maruz kalma, kafa travması, tek veya her iki kulağı tutan bazı mikrobik hastalıklar, işitme sinirine zarar verebilen bazı ilaçlar ve kalıtımsal nedenler olarak sayılabilir.

İşitme kaybı birçok insanın ortak sorunundur. Yaşın ilerlemesiyle sıklığı artmaktadır. 65 yaş üstü birçok insanda, 80 yaş üstü hemen her kişide işitme kaybı mevcuttur. İşitme desteği işitme kaybını önemli ölçüde geri kazandırır. Diğer insanlarla daha iyi iletişim kurmayı ve sosyal hayatta,  ailesinde daha aktif konumda olmasını sağlar.                  

İşitme kaybı için doktora ne zaman gidilmeli?

Aşağıda sayılan şikayetlerden herhangi birinin varlığında bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurmanız gerekir:

• Normal bir konuşmayı duymada zorlanma
• İnsanların ne söylediğini anlayabilmek için onların yüzünü dikkatlice izlemek gereği
• İnsanlara söylediklerini tekrarlatma ihtiyacı
• TV veya radyonun sesini aşırı açma
• Konuşurken insanların fısıldadığı hissi
• Kulakta enfeksiyon, ağrı veya çınlama olması
• Duymaya çabalarken yorgunluk ve rahatsızlık
• Telefonla konuşurken bir kulağın daha iyi, diğerinin daha kötü duyduğunu fark etme

İŞİTME CİHAZI SEÇİMİ:

Doğru seçilmiş ve uygun bir işitme cihazı, işitme zorluğundan yakınan bir kişinin işitmesine olumlu katkıda bulunacaktır. İşitme cihazı işitme kaybının üstesinden gelinmesini sağlasa da, yine de kişinin işitme kaybı olmadan önceki duyma seviyesine ulaştırılması zordur. Bu cihazlar ne kadar kullanışlı olursa olsun bazı avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır:

Avantajlar:          

• Kişi için bazı güç ve tehlikeli koşullarda duymaya yardımcı olur.
• Sessiz harf içeren yüksek perdeli sesleri duymayı sağlar.
• Grup çalışmalarına daha aktif bir şekilde katılmayı sağlar.
• Hayatı kişi ve çevresi için daha keyifli hale getirir.         

Dezavantajlar:

• Tüm ses tonlarında aynı şekilde duyma yetisi kazandıramayabilir.
• Arka planda gürültünün çok olduğu hallerde konuşulanları net duymayı sağlamayabilir.
• Bütün sesler şiddetlendiği için sadece bizim kişinin istediği sesleri değil, çevre gürültüsünü de daha fazla duymaya neden olabilir.
• Bozuk sesleri net hale getiremeyebilir.
• Aşırı yumuşak sesleri duymayı sağlamayabilir.

İŞİTME CİHAZI NASIL ÇALIŞIR?

İşitme cihazı, özel bir alıcı sayesinde sesi alıp şiddetlendirerek, bu güçlendirilmiş sesi kulağa iletir. İşitme sorunu olan bir kişide ses işitme cihazsız olarak tabii ki iç kulağa ulaşabilir, fakat yeterli şiddette olmadığı için beyine ulaşan sinirsel akımlar zayıf ve yetersiz olur. İşitme cihazı bu zayıf sinyalleri daha anlaşılır hale getirir.

İŞİTMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Bir işitme cihazının seçilme işlemi, ayrıntılı bir KBB muayenesi ve ardından işitmenin değerlendirilmesi ile başlar. Odyometri olarak isimlendirilen işitme testi kulaklarınızın sağlam olup olmadığını, ne tip bir işitme kaybınız olduğunu ve duyma kaybınızın derecesini gösterir.

İşitmenizin test edilmesi:

Odyometri yapan kişi, yani odyometrist ya da odyolog bir takım testlerin yardımıyla hangi ton, ses ve  kelimeleri duyup duymadığınızı saptar. Bu testler genellikle elektronik cihazlar kullanılarak ses geçirmeyen odalarda yapılır. Bunlar ağrısız ve yapılması kolay olan testlerdir. Kulaklıktan size ulaşan sesleri duyup duymadığınız sorulur. Diğer testler ise benzer kelimeleri ayırt edebilme yeteneğini saptar. Bu testler hangi ses ve tonlarda işitme cihazına ihtiyaç duyduğunuzu belirler.         

Günümüzde kullanılan işitme cihazları 4 tiptir:

Kulak arkası tip (BTE)

Kulak içi tip (ITE)

Kanal içi tip (ITC)

Tamamı ile kanal içi tip (CIC)

Yapılacak olan işitme testlerinden sonra doktorunuz işitme kaybınızın derecesi ve yerine göre (özellikle de konuşmayı algılama oranınıza bakarak) işitme cihazına ihtiyacınız olup olmadığını belirleyecek,  ihtiyaç halinde bu cihazın tek ya da çift taraflı olarak kullanımına karar verecek, hangi tip işitme cihazından daha çok faydalanacağınızı saptayacaktır. Sonrasında sizi işitme cihazı satan merkezlere yönlendirecektir.

Sizin için en doğru işitme cihazı:

İşitme cihazı almak kendinize kıyafet seçmeye benzer. Nasıl ilk gördüğünüz kıyafeti almayıp bir de şu mağazaya bakayım diyorsanız, işitme cihazı alırken de pek çok firmayı dolaşıp tek tek denemeniz gerekir. Çünkü her bireyin işitme kaybı türü farklıdır, onun için de ihtiyacı farklıdır. Yani anneannenizden kalan işitme cihazını halanıza vermeyin!

Cihaz bütçenize uygun olmalı ve ihtiyaçlarınızı karşılamalıdır. En pahalı cihaz en iyi cihazdır diye düşünmeyiniz, makul fiyatlı olup sizin işitme kaybınıza uygun olan bir cihaz da sizi mutlu edebilir.

Seçeceğiniz firmanın servis ve pil sağlama hizmetinin hızlı olması gerekir.

Cihazı seçerken yaşam tarzınız ve günlük aktivite düzeyiniz (aktif sporcuysanız kulak arkası cihazda zorlanabilirsiniz), fiziksel özellikleriniz,  kişisel beceriniz (ellerinde eklem romatizması olan biri kanal içi cihazı takıp çıkarmada zorlanacaktır), sağlık durumunuz, kozmetik ve stilinizle ilgili tercihleriniz (bazısı cihazının dışarıdan görünmesini istemez!) aklınızdan çıkmasın!

İkinci bir cihaz?

Bazı insanlar için her iki kulağa birden işitme cihazı önerilebilir. Bunun avantajları; daha iyi bir ses dengesi, ses kaynağının yerinin daha iyi saptanması ve arka plandaki seslere rağmen daha iyi seçebilme gibi özelliklerdir.

(Kaynak : http://www.tkbbv.org.tr/)

KULAK ZARI VE ORTA KULAK NEDİR?        

Kulak üç bölümden oluşur: 1) Dış kulak, 2) Orta kulak, 3) İç kulak. Dış kulağı kulak kepçesi ve kulak kanalı oluşturur. Kulak kanalının derininde dış kulak ile orta kulağı ayıran kulak zarı bulunur. Kulak zarı, üzerine ses dalgaları geldiğinde titreşen ince bir yapıdır. Orta kulak, kulak zarının arkasında bulunan ve hava içeren bir boşluktur. Hava, burunun gerisindeki geniz bölgesinden östaki tüpü adlı küçük bir kanal ile orta kulağa taşınır. Östaki tüpünün görevi, orta kulak boşluğundaki havanın basıncını dış ortamdaki atmosfer basıncı ile eşitlemektir. Ses dalgalarının kulak zarında oluşturduğu titreşimler orta kulak boşluğundaki küçük kemikçiklerden (örs, üzengi, çekiç) iç kulağa iletilir ve sesi beyine ileten sinirler uyarılarak ses algılanır hale getirilir.

KULAK ZARI NEDEN DELİNİR?

Kulak zarının delinmesine en sık yol açan neden iltihaptır. Orta kulaktaki iltihabın, östaki tüpü yoluyla buruna atılmasına engel bir durum (ödem, geniz eti iltihabı vb.) varlığında, kulak zarını delip boşalmaya çalışması ile ortaya çıkar. Bunun dışındaki diğer nedenler kulağa şiddetli tokat atılması, bazı kafatası kırıklarına yol açan ciddi travmalar, ani bir patlama sonrası, iğne veya kibrit çöpü gibi cisimlerin kulak kanalı içerisine fazlaca sokulması, aşırı sıcak veya asidik bir sıvının kulak kanalına kaçmasıdır. Nadiren de kulağa cerrahi olarak yerleştirilen havalandırma tüplerinden sonra kulak zarında iyileşmenin tam olmaması nedeniyle kulak zarında bir delik kalabilir.

Kulak zarındaki deliğin yerleştiği yer zarın kenarlarında veya üst kısmında ise zar kendini tamir etmeye çalışırken, kulak zarının dış kulak yoluna bakan kısmındaki deri bazen içeri doğru büyür. Orta kulak boşluğunda üremeye devam eder ve bir nevi “deri incisi” (kolesteatom) denen bir kitle oluşturur. Bu kitlenin içine mikroplar girip enfekte olduktan sonra ortaya çıkan salgılar nedeniyle zamanla çevre yapılarda (kulak kemikçikleri, kulak zarının arta kalan kısmı, kafatası kemikleri vb.) erimeler başlar.

Bazen de kulakta herhangi bir delik olmadan da, orta kulağın östaki borusundaki bir problem nedeniyle havalanmasında bozulma olduğunda,  özellikle kulak zarının üst kısımlarının orta kulağa doğru cepleşip zamanla cebin dip kısmında erime ve ufak delik ortaya çıkmasından sonra da aynı olay gerçekleşebilir.

Bu gibi durumlarda tıbbi tedaviye rağmen düzelmeyen veya tekrarlayan kötü kokulu kulak akıntısı, işitmede giderek bozulma, baş dönmesi, kulak arkasında künt bir ağrı, bazen yüz kaslarında zayıflık ve yüz felci ortaya çıkabilir. Kulak kolesteatomları tehlikeli olabilir ve hiçbir zaman ihmal edilmemelidir. Kemik erimesi, beyin ve iç kulak gibi etraftaki dokulara iltihabın yayılmasına sebep olabilir. Tedavi edilmezse sağırlık, beyin apsesi, menenjit ve nadiren ölüm olabilir. Bu nedenle tıbbi tedaviden çok cerrahi tedavinin planlanması gerekir. Cerrahide esas gaye, iltihabı ortadan kaldırmak ve kuru bir kulak elde etmektir, işitmenin düzeltilmesi ikinci planda kalır.

Kolesteatomlu hastaların yaklaşık üçte birinde, tek operasyonda hem iltihabı ortadan kaldırıp hem de işitmeyi onarmak mümkün değildir. İlk operasyonda iltihap ortadan kaldırılır. İşitmeyi arttırmaya yönelik planlanacak olan 2. operasyon (kemikçik zincir tamiri ile birlikte timpanoplasti), 1-2 yıl sonra yapılabilir.

Bazen de işitmenin iyice bozulduğu, kolesteatomun iç kulağı tuttuğu durumlarda işitmenin pek düzeltilemeyeceğine kanaat getirildiğinde sadece tek seansta iltihaplı kulak arkası kemiklerinin temizlendiği mastoidektomi ameliyatı yapılır.

 KOLESTEATOMLU KRONİK ORTA KULAK İLTİHABINDA TEDAVİ

Yukarıda bahsedilen şikayetlerin varlığında mutlaka bir Kulak Burun Boğaz Hekimi’ne başvurulması gerekir. Doktorunuz kulağınızı ayrıntılı muayene edecek, gerekiyorsa temizleyecek ve enfeksiyondan kaynaklanan komplikasyonları önlemek için tıbbi tedavi verecektir. Sonrasında işitme derecenizi değerlendirmek üzere işitme testi (odyometri) yapılmasını isteyecek ve kolesteatom olup olmadığını değerlendirmek ve iltihabın hangi yapıları tuttuğunu belirlemek için bilgisayarlı tomografi isteyecektir. Bunların sonucunda Kulak Arkası Kemik İçindeki Enfeksiyonun Temizlenmesi (Mastoidektomi) ve/veya Kulak Zarındaki Deliğin Tamiri (Timpanoplasti) ameliyatı planlanacaktır.

Kulakta sıvı birikmesi ne demektir?

Kulakta sıvı birikimi yani “sekretuar otitis media” (veya diğer adıyla kronik effüzyonlu otitis media), genel ve lokal enfeksiyon belirti ve bulguları olmadan sağlam kulak zarı arkasında, yani orta kulakta sıvı toplanmasıdır. Bu durum, başta orta kulak iltihabı olmak üzere, kulakla burun arasında yer alıp orta kulağın havalanmasını sağlayan öztaki tüpünün çalışma mekanizmasını bozan basınç travması, geniz eti vb. kitleler, allerji ve vücut bağışıklık sistemindeki bozukluklardan da kaynaklanabilir.

• Komşumuzun kızında kulakta sıvı birikimi vardı, ameliyat oldu, iyileşti. Şimdi oğlumda kulakta sıvı birikimi olduğu söylendi, ancak hemen ameliyat denmedi. Neden?

Orta kulak iltihabının iyileşmesinden sonra biriken sıvının %50’si 4 hafta içinde, %80’i ise 8 hafta içinde kaybolmaktadır. Bu nedenle bu sıvı birikimini, kulazkzarında orta kulağa doğru çökme ve yapışma ile orta derecede işitme kaybı yapmadıktan sonra 3 ay takip etmek gerekir. Örneğin orta kulak iltihabı iyileşip üstünden 3 ay geçmesine rağmen sıvı birikimi devam etmekteyse bunun ileri tedavisi gerekmektedir. Bu durum öztaki tüpü fonksiyonlarını uzun süreli olarak bozan diğer hastalıklar için de geçerlidir.

• Tanı nasıl konur?

Bir Kulak Burun Boğaz uzmanı ya da Çocuk Hastalıkları uzmanı tarafından yapılan kulak muayenesi  ile orta kulakta sıvı birikimi görülebilir. Ancak takip ve cerrahiye karar verme aşamasında KBB uzmanı tonal odiyometri (küçük çocuklarda oyun odyometrisi)  ve timpanometri gibi bazı özel işitme testleri isteyebilir. 

• Kulak tüpü nedir, ne işe yarar?

Tıbbi tedaviye rağmen düzelmeyen ve işitme kaybına yol açan sekretuar otitis media’da seçilen tedavi yöntemi kulak zarına tüp yerleştirilmesidir. Beraberinde varolan patolojiye göre adenoidektomi (geniz eti ameliyatı) ya da adenotonsillektomi (geniz eti ve bademcik ameliyatı) de uygulanabilir. Amacı öztaki borusunun koruyuculuk ve drenaj fonksiyonlarını geri kazandırmak üzere orta kulağa iki yönlü hava giriş çıkışını sağlamak, oksijenlenmeyi arttırarak orta kulaktaki hücrelerin yenilenmelerini sağlamaktır.

Ventilasyon tüpü olarak adlandırılan bu kulak tüpleri silikon, polietilen, teflon ya da altından yapılan, çapları 1-1.5 mm olan, makara gibi iki ucunda deliği olan özel tüplerdir. Özel aletlerle tutulup bir ucu orta kulağa, diğer ucu dış kulak yoluna bakacak şekilde kulak zarına yerleştirilir.

• Kulak tüpleri ne kadar kulakta kalır? Kendi kendine atılır mı?

Ventilasyon tüplerinin kalış süreleri 2 ay ile 2 sene arasında değişmektedir. Sıklıkla 6. ayda dış kulak yoluna atılmaktadırlar. Bu dış kulak yoluna atılan tüpler özel aletlerle poliklinik şartlarında dışarı çıkarılabilmektedir. Yeterli orta kulak iyileşmesi sağlandıktan sonra atılmayan tüpler, yabancı cisim reaksiyonu yapıp enfeksiyon ve et oluşumuna yol açmaması için özel aletlerle yerinden alınmaktadır.

• Bu ameliyat sonrası nelere dikkat edilmelidir?

Özellikle tüp düşene kadar ve kulak zarı iyileşip tamamen kapanana kadar kulağa su kaçmasından şiddetle kaçınılmalıdır. Bu nedenle tüp düşene kadar banyolarda dış kulak yolu tıpalarla tıkanmalı, deniz-havuzda tıpa ve boneyle baş suya sokulmadan yüzülmelidir. Bu duruma dikkat edilmediğinde orta kulakta iltihaplanma ve buna bağlı bir akıntı gelişebilmektedir. Bu akıntı genellikle tıbbi tedavi ile kontrol altına alınabilmektedir. Nadiren tüpün erken çıkarılması gerekebilmektedir.

Tüpün ağzı kulak kiri veya deri döküntüleri ile tıkanabilmektedir. Bu nedenle tüp takıldıktan sonraki 1. hafta ve sonrasında ayda bir kontrolü gerekir.

• Bu ameliyat sonrasında herhangi bir sorunla karşılaşılabilir mi?

Tüp kendiliğinden düştüğünde veya alındığında kulak zarında oluşan tüpe ait delik çok büyük olasılıkla kendiliğinden iyileşecektir. 30 hastadan 1’inde, nadiren tüpe ait delik kendiliğinden iyileşmemekte ve deliği onarmak için ek cerrahi girişimler gerekebilmektedir.

Eğer tüp erken düşer veya istenmeyen sebeple erken alınması gerekirse ileride tekrar yerleştirilmesi gerekebilir.

Nadiren orta ve iç kulakta gelişen ek başka problemler nedeni ile işitme kaybında düzelme olmayabilir. Bu durumda işitme testleri ve gerekirse bilgisayarlı tomografi gibi ileri inceleme yöntemleriyle problemin nereden kaynaklandığı saptanıp buna yönelik çözümler aranabilir.