KBB HASTALIKLARINA İLİŞKİN YAZILAR
Domuz gribi nedir?
H1N1 (alt tip Influenza A) yani halk arasındaki adıyla “Domuz gribi” insan gribi, domuz gribi ve kuş gribinin karışımından oluşan yeni bir virüs türüdür.
↔
İnsan gribi ile H1N1 gribi arasındaki farklar?
İNSAN GRİBİ:
● Yüksek ateş
● Kas ağrısı
● Öksürük
● Boğaz ağrısı
● Baş ağrısı
● Üşüme-titreme
● Burun akıntısı
H1N1 GRİBİ:
● Yüksek ateş
● Kas ağrısı
● Öksürük
● Boğaz ağrısı
● Baş ağrısı
● Üşüme-titreme
● Burun akıntısı
● Bazen karın ağrısı, kusma, ishal
↔
Hastalık insanlara nasıl bulaşır?
Başlangıçta hasta domuzlardan
Artık insandan insana
Öksürme, hapşırma esnasında direkt damlacık yoluyla ya da kapı kolu, kafeterya masaları vb. mikrobun 2-8 saat kadar canlı kalabildiği yüzeylerle temasla
↔
Hasta olan kişiler ne kadar süre bulaştırıcıdır?
Şikayetler ortaya çıkmadan 1 gün önce ve çıktıktan sonra ise 7 gün sonrasına kadar
Çocuklarda bu süre daha uzun olabilir.
Enkübasyon süresi 2-3 gün, ancak 7 güne kadar çıkabiliyor.
↔
Dünyada son durum (13 Kasım 2009 itibariyle-WHO verileri):
Tüm dünyada laboratuar teyitli toplam 526,060 vaka saptanmış, 6770 ölüm gerçekleşmiştir. (WHO) (%1.2….Mevsimsel gribe bağlı ölüm oranı ile benzer)
Avrupa’da dolaşan Influenza A virüsünün % 99′dan fazlası pandemik H1N1 2009. Tek istisna Rus Federasyonu’nda % 10 kadarı mevsimsel influenza H3N2 ve mevsimsel H1N1.
↔
Türkiye’de son durum (23 Kasım 2009 itibariyle-Sağlık Bakanlığı verileri)
● Pandemik gripten kaybedilen vatandaşlarımızın sayısı 112 olmuştur.
● Halen pandemik grip sebebiyle hastanelerde yatan hasta sayısı 301′dir. Bunların 59′unun takip ve tedavisi yoğun bakımlarda sürdürülmektedir. 31 hasta solunum cihazına bağlı olarak takip edilmektedir. Hayatını kaybedenlerden 63 kişide pandemik grip açısından risk taşıyan altta yatan kronik hastalık, 2 kişide gebelik olduğu tespit edilmiştir.
● Ülkemizdeki ölümlerle ilgili yapılan değerlendirmeye göre; hastalığa bağlı olarak hayatını kaybetme riski toplumun geneline kıyasla kronik hastalığı olanlarda yaklaşık 5 kat, okul öncesi çocuklar ve gebelerde ise yaklaşık 2 kat daha fazla olduğu anlaşılmıştır.
↔
TANI:
Nazal hızlı test (16 Kasım 2009′da S.B. Tarafından yasaklandı) , PCR
NUMUNE ALMA KRİTERLERİ:
(29.10.2009 S.B.)
● Yatan hasta
● Kümelenme durumunda salgın incelemesi amacıyla ilk birkaç vaka …..Artık uygulanmıyor (10 Kasım 2009′dan itibaren)
↔
VAKA YÖNETİMİ (01.11.2009-S.B.)
Ağır Hastalık için Risk Grupları:
● Gebeler ile doğum veya düşük yapmış ilk 15 gündeki kadınlar
● 2 yaş altı çocuk
● Kronik akciğer hastalığı (aktif akciğer tbc hariç)
● Kardiyovasküler hastalık (hipertansiyon hariç)
● Kronik (renal, hepatik, hematolojik ve metabolik)
hastalık
● Nöromüsküler hastalık
● İmmün süpresyon (HIV, malignite, steroid kullanımı vb.)
● Morbid obez (Vücut Kitle İndeksi>40)
● 19 yaş altı sürekli aspirin kullanması gereken hastalar
● 65 yaş üstü kişiler
Solunum güçlüğü, göğüs ağrısı, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, ciddi ve persistan kusma, genel durumunda kötüleşme, 3 günden fazla süren ateş yoksa:
● Hasta ağır hastalık için risk grubunda değilse:
Belirtilerin başlangıcından itibaren 48 saat içinde antiviral tedavi BAŞLANABİLİR! Ancak genel durumu iyi olan, alt solunum yolu enf. bulguları olmayan veya 48 saat içinde klnik durumu iyiye giden hastalarda antiviral tedavi verilmesine gerek yoktur. Semptomatik tedavi verilebilir (çocuklara aspirin vermeyiniz!), bulaştırmayı engellemek üzere gereken kişisel temas izolasyonu önlemleri alınır, ciddi hastalık belirtileri hastaya öğretilir ve geliştiğinde acil başvuru önerilir.
● Hasta ağır hastalık için risk grubunda ise:
AYAKTAN antiviral tedaviye hemen başlanıp bildirim yapılır.
Primer hastalığı için gerekirse uzman konsültasyonu istenir.
Ciddi hastalık belirtileri hastaya öğretilir ve bunlar ortaya çıktığında acil başvuru önerilir.
Solunum güçlüğü, göğüs ağrısı, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, ciddi ve persistan kusma, genel durumunda kötüleşme, 3 günden fazla süren ateş varsa:
● Hasta ağır hastalık için risk grubunda olsun olmasın!:
Hasta yatırılır ya da bir üst basamağa 112 Acil ile sevk edilir!
Antiviral tedaviye hemen başlanıp bildirim yapılır.
Hastanın durumuna uygun klinik numune alarak uygun koşullarda laboratuara ulaştırılır.
Temas ve damlacık izolasyon önlemleri alınır.
↔
TEDAVİ:
● Semptomatik tedavi ve diyet
● Oseltamivir (Tamiflu®) ve Zanamivir (Relenza®) içeren ilaçlara duyarlı olduğu, ancak Amantadin ve Rimantadin’e dirençli.İlaçlar, hastalığın ilk 2 gününde kullanıldığında fayda etmekte. Çocuklarda 2. günden sonra da etkili olabileceği belirtiliyor.
-
İlaçlar gelişigüzel, doktor reçete etmeden alınmamalı! Şu anda tüm dünyada Oseltamivir’e direnç gelişim oranı %0,2 ve her geçen gün oran artıyor!!!
● Önemli olan virüsün yarattığı immünite zayıflığında ortaya çıkan ek hastalıkların (zatürre, vb.) erken tanı ve tedavisi!
↔
Mevsimsel gripten korunmada aşı algoritması (CDC)
● Her sene mevsimsel grip aşısı hazırlanırken 3 tür grip virüsünden yararlanılır. Biri Influenza A subtip H3N2, diğeri Influenza A subtip H1N1 (domuz geribiolan değil!) ve üçünsüsü Influenza B’dir.
● Aşıdaki virüs tipleri her sene bir önceki grip sezonuna ait ülkelerarası verilere ve bilim adamlarının öngörülerine dayanılarak belirlenir. Muhtemel tüm virüs tiplerinden parçalar içeren bir referans virüsü tavuk yumurtası ya da tavuk böbrek hücrelerinde çoğaltılarak 2 tür aşı yapılır. Birincisi ölü virüsten alınan bir proteine karşı üretilen aşı (ki kas içine yapılır), diğeri ise yarı canlı aşı (ki burundan uygulanır)
● Kuzey yarımküre için planlanan aşı için WHO her sene Şubat ayında, Güney yarımküre içinse Eylül ayında önermede bulunur. Sonrasında her ülke kendi bünyesinde hangi 3′lü kombinasyonu seçeceğine karar verir.
● FDA bunu onayladıktan sonra aşı üreten firmalar üretime başlar ve en az 6 ay içinde aşılar üretilip grip sezonuna yetiştirilir. (Kuzey yarımküre için Eylül-Ekim dönemi)
● Aşılama sonrası 2 hafta içinde bağışıklık sağlanmış olur.
● Aşının etkinliği seçilen virüs tiplerinin o sene dolaşan grip virüsüne genetik olarak ne kadar benzer olduğuna bağlı olarak değişir.
Bu seneki mevsimsel grip aşısının içeriği?
Novartis firması tarafında üretilen Fluvirin adlı aşıda bu sene WHO’nun önerisi üzerine:
● A/Brisbane/59/2007, IVR-148 (H1N1-domuz gribi olan değil!)
● A/Uruguay/716/2007, NYMC X-175C (H3N2) (an A/Brisbane/10/2007-like virus)
● B/Brisbane/60/2008[4]
virüsleri bulundurulmuş ve FDA tarafından onaylanmıştır.
23.11.2009 tarihli CDC raporuna göre, bu sene gribe yol açan virüslerin genetiği incelendiğinde, 1 Eylül 2009′dan itibaren toplanılan hasta örmeklerinde 1 Influenza A H1N1(Brisbane) , 3 Influenza A H3N2 (Uruguay), 1 İnfluenza B (Victoria tip!) ve 348 Influenza A 2009 H1N1 saptanmıştır. Bu durumda bu seneki mevsimsel grip aşısında ilk 2 virüsün antijenik yapısına uygun aşılama yapıldığı ve bu sayede bu virüslerden 2’sine koruyuculuğun sağlanmış olduğu görülmüştür.
Bu seneki mevsimsel grip aşısı 2009 H1N1′den korumamaktadır!!!
Seneye bu aşı içindeki virüslerden biri 2009 H1N1 olacaktır!
↔
H1N1 aşısının hazırlanma algoritması (S.B.)
● Hazırlanma şekli mevsimsel grip aşısı ile tıpatıp aynı, hatta şu anda ülkemizde uygulanan Novartis firmasına ait aşıda sadece H1N1 virüsü antijeni mevcut (monovalan). Bu nedenle koruyuculuğun %90 olduğu belirtiliyor.
● Focetria aşısı adjuvanıyla birlikte 10 dozluk flakonda sunulmakta, 1 doz 0,5 ml’dir.
● Tüm yaş gruplarında 0,5 ml olarak 90º açı ile kas içine (intramusküler) olarak uygulanır.
● Flakon açıldıktan sonra 8 saat içinde kullanılmalı!
↔
2009 H1N1 AŞISI (S.B. Web sitesinden)
● H1N1 aşılarının ülkemize gelen ilk partisinden alınan numunelerin Hıfzıssıhha Laboratuarlarımızdaki ön ve son kontrolleri tamamlanmış ve bütün sonuçlar olumlu olarak çıkmıştır.
● Aşı için herhangi bir zorunluluk bulunmayıp tamamen gönüllülük esasına göre uygulanmaktadır.
● Aşı önce sağlık çalışanlarına yapıldı. Daha sonra 6 ay-5 yaş arası çocuklar ile kronik hastalığı olan tüm yaş gruplarına yapılmaktadır.
● Aralık 2009 tarihinden itibaren okul çocukları ve diğer yaş gruplarında da aşılama başlayacaktır.
● Nisan 2010 tarihine kadar aşılamalara devam edilmesi planlanmıştır.
↔
2009 H1N1 Aşı şeması (S.B.)
Focetria aşısı;
● 10 yaş ve üzerindeki kişilere tek doz olarak uygulanacaktır.
● 9 yaş ve altında olan kişiler ile immun suprese kişilerde iki doz uygulanması gerekmektedir. İki doz arasındaki süre en az 3 hafta olmalıdır.
● 6 ay ve altındaki bebeklere aşı uygulanmamalıdır.
● Dünya Sağlık Örgütü’nün aşı konusundaki uzmanlar komitesi (SAGE) tarafından halen dünyadaki ruhsatlı pandemik A (H1N1) 2009 aşılarının gebelerde uygulanabileceğine ilişkin bir karar alınmıştır. Aşının 20. haftadan ileri gebeliklerde güvenilir olduğu gösterilmiştir. 20. haftadan erken gebeliklerde de herhangi bir istenmeyen etki görülmemiştir. Bu nedenle; 20. haftadan sonraki gebeliklerde aşının önerilmesi, 20. haftadan önceki gebeliklerde ise kişinin yazılı onamı ile aşının uygulanması gerekmektedir.
● Emzirme döneminde aşının uygulanması için bir sakınca yoktur.
↔
AŞI YAN ETKİLERİ
● Sık görülen yan etkiler (1/100-1/10): Aşı uygulanan bölgede kızarıklık, şişlik, sertlik, morarma, ağrı, vücut kırıklığı, yorgunluk, baş ağrısı, terleme, titreme, eklem ağrısı, kas ağrısı. Bu yan etkiler genellikle aşıdan sonraki birkaç günde içerisinde kendiliğinden düzelir.
● Yaygın olmayan yan etkiler (1/1.000-1/100): Yaygın cilt reaksiyonu (ürtiker/kurdeşen dahil).
● Nadir görülen yan etkiler(1/10.000-1/1.000): Tansiyonda düşme, şok, sinirlerin geçtiği yol boyunca ağrı, pıhtılaşma hücrelerinde azalma nedeniyle kanama.
● Çok nadir görülen yan etkiler (<1/10.000): Vaskülit (damar iltihabı), nörit (sinir iltihabı), ensefalomiyelit (beyin-omurilik dokusu iltihabı), Guillain-Barre Sendromu (1976′da milyonda 1 vakada görüldü.)
● Ülkemizde bugüne kadar yapılan sağlık çalışanlarındaki yaygın aşılama sonrasındaki erken sonuçlara göre beklenmeyen önemli bir yan etki tespit edilmemiştir.
● Aşı sonrası görülen bazı yan etkiler mevsimsel grip aşılarında görülen sıklıktadır.
● Görülebilen bu yan etkilere rağmen, aşının yararı olumsuz etkileri ile kıyaslandığında çok daha yüksektir. (hastalıktan ölüm %1 !!!)
↔
AŞININ ÖZELLİKLERİ (S.B. Web sitesinden)
Mikrobiyolojik bulaşmayı engellemek üzere aşı flakonlarına eklenen koruyucu madde Thiomersal (Etil Cıva) maddesi. 1930′lu yıllardan bu yana birçok aşı ve ilaçta koruyucu olarak kullanılmaktadır. Çoklu doz aşılarda halen yaygın olarak kullanılmaktadır. Etil cıvanın metil cıva gibi vücutta birikici özelliği yoktur ve güvenli olduğu bilinen bir maddedir.
Aşı için kontrendikasyonlar:
● Yumurtaya karşı anafilaksi öyküsü,
● Önceki grip aşılaması sonrası anafilaksi öyküsü
● Guillian Barré Sendromu geçirme öyküsü
● Latekse karşı anafilaksi öyküsü (aşının tıpasından kaynaklanabilecek)
↔
NASIL KORUNALIM?
● Öksürme ve hapşırma sonrasında ağız tek kullanımlık
kağıt mendillerle ya da kolun üst kısmıyla kapatılmalı!
● Kullanılan kağıt mendil tekrar kullanılmak için saklanmadan çöp kutusuna atılmalı, bez mendil kullanımından kaçınılmalı!
● Ele öksürüldü/hapşırıldıysa eller sabunla yıkanmalı!
● Kirli ellerle göz-ağız-buruna dokunulmamalı!
● Öksürme ve hapşırma sonrası, tokalaşma sonrası (hatta öpüşmeyin ve tokalaşmayın!) zamanınız kısıtlı ise el dezenfektanı alkollü ıslak mendiller ya da jeller kullanılmalı!
● SAĞLIĞINIZI KORUYUN !
Grip olan insanlardan uzak durun! Hasta insanlara 1 metreden yakın durmanız gerekli ise maske kullanın!
C vitaminli sebze ve meyve tüketin!
Alkol ve sigara kullanımını en az seviyeye düşürün (hatta kullanmayın!).
Sıcak bitki çayı ve C vitamininden zengin
doğal meyve suları tüketin!
Bol su için!.
Uykunuzu tam alın ve düzenli spor yapın!
↔
Hastalanmışsam evdekileri ve çevremdekileri nasıl koruyabilirim?
HASTAYKEN KALABALIK ORTAMLARDAN MÜMKÜN OLDUĞUNCA UZAK DURULMALI !
Gerekmedikçe toplu taşıma araçları kullanılmamalı, alışveriş merkezlerine, sinemalara, eğlence mekanlarına girilmemeli!
İşe/okula 1 hafta süre ile gidilmemeli, evde dinlenilmeli!
Yakındakilerle teması en aza indirmeli, öpüşülmemeli, ziyaretçi kabul edilmemeli!
Eller sık sabunlanmalı!
Kirli ellerle ortak kullanım alanlarındaki eşyalara dokunulmamalı!
Hastanın bakımını yapan kişi maske ve cerrahi eldiven kullanmalı!
Ev sık sık havalandırılmalı!
KATILIMINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER…
Kaynaklar:
-
-
-
Bu slayt metinleri Op. Dr. Seçil Totan tarafından hazırlanmış olup izin almadan kullanılamaz.
